İran'a tehlikeli madde karayoluyla taşınabilir; ancak yük, Türkiye ve transit ülkelerde ADR kurallarına göre sınıflandırılmış, ambalajlanmış ve belgelenmiş olmalıdır. Sürücünün SRC5 belgesi, gerekiyorsa aracın ADR uygunluk belgesi ve taşıma evrakı hazır tutulur. İran tarafındaki ithalat izni ve kabul koşulları ise yola çıkmadan önce alıcıyla teyit edilir.
ADR nedir ve İran güzergâhında neyi belirler?
ADR, tehlikeli malların karayoluyla uluslararası taşınmasına ilişkin 30 Eylül 1957 tarihli Cenevre Anlaşması'dır; BM Antlaşmalar Derlemesi'ne göre 55 tarafı vardır. Türkiye anlaşmaya 22 Şubat 2010'da katılmıştır ve iç uygulamayı 18 Haziran 2022 tarihli Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile düzenler. Yönetmelik, Türkiye sınırları içinde yabancı plakalı araçlarla yapılan uluslararası taşımaları da kapsar. Temel kavramlar ADR nedir maddesinde anlatılır.
İran'a giden bir tehlikeli madde seferinde kurallar kesim kesim okunur. Türkiye kesiminde ADR ve yönetmelik uygulanır. Rusya koridorunda geçilen Rusya (1994) ve Gürcistan (2016) da ADR tarafıdır; Avrupa koridorunda geçilen ülkelerin durumu BM taraf listesinden kontrol edilir. İran kesiminde uygulanacak kurallar, olası ek izinler ve ithalat kabul şartları ise alıcı ile teyit edilir.
Hangi belgeler hazırlanır?
| Belge | Kim hazırlar veya taşır | Neyi gösterir |
|---|---|---|
| Taşıma evrakı | Gönderen | ADR 5.4.1'deki bilgiler: UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu, tünel kodu, miktar |
| Güvenlik bilgi formu (SDS) | Üretici veya gönderen | Maddenin sınıflandırması ve tehlikeleri; yol denetiminde istenebilir |
| SRC5 belgesi | Sürücü | ADR 8.2'ye göre tehlikeli madde sürücü eğitimi |
| ADR uygunluk belgesi | Araç (tanker, sınıf 1 ve benzeri) | Aracın ADR 9. bölüme uygunluğu; en fazla bir yıl geçerlidir |
| Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi | Taşımacı | Türkiye'de taşıma faaliyetine yetki |
Yönetmeliğe göre sınıf 1 dışındaki maddelerin ambalajlı veya dökme taşınmasında araç uygunluk belgesi aranmaz; tankerle yapılan taşımada ve sınıf 1 patlayıcılarda ise belge zorunludur. Belgenin içeriği ADR taşıma evrakı, sürücü şartı SRC5 belgesi, araç şartı ADR araç uygunluk belgesi maddelerinde ayrıntılı olarak yer alır.
Sınıf ve UN numarası neden ilk sorulan bilgidir?
Gönderen, yönetmeliğin 18. maddesine göre yükün ADR'ye uygun sınıflandırıldığını ve taşınmasına izin verildiğini sağlamakla yükümlüdür. Sınıf ve UN numarası; ambalaj tipini, etiketleri, turuncu plakayı, araçta bulunacak ekipmanı, diğer yüklerle birlikte taşınıp taşınamayacağını ve tünel kısıtlarını belirler. Bu bilgi olmadan araç ve güzergâh seçilemez. Dokuz sınıfın özeti ADR tehlikeli madde sınıfları maddesindedir.
Tünel kodları güzergâhı nasıl etkiler?
Tünel kısıtlama kodu, bir tehlikeli maddenin hangi kategorideki tünelden geçebileceğini gösteren harf kodudur. Türkiye'de karayolu tünellerinin ADR'ye göre sınıflandırılması ve işaretlenmesi Karayolları Genel Müdürlüğü'nün görevidir. Kodu kısıtlı bir yük, tünel yerine alternatif yol kullanmak zorunda kalabilir ve bu durum güzergâhı uzatabilir. B, C, D ve E harflerinin hangi tünelleri kapattığı ADR tünel kısıtlama kodu maddesinde açıklanır.
İran tarafında nelere dikkat edilir?
- İthalat izni: Kimyasal ve tehlikeli ürünlerde lisans veya ön izin alıcı tarafından alınır; izin bilgisi yola çıkmadan önce paylaşılır.
- Ürün kısıtları: Malın İran'ın ithalat kısıtları kapsamında olup olmadığı İran'ın ithalat yasakları maddesindeki çerçeveyle birlikte değerlendirilir.
- Yaptırım uyumu: Kimyasal ve çift kullanımlı ürünler yaptırım listeleri bakımından özellikle hassastır; genel çerçeve İran'a yük gönderirken yaptırım sorumluluğu maddesindedir.
- Belge nüshaları: Alıcının İran gümrüğü için talep ettiği ek nüsha ve tercümeler yükleme öncesinde hazırlanır.
Teklif için hangi bilgiler istenir?
- Güncel güvenlik bilgi formu (SDS/MSDS),
- UN numarası, sınıf ve ambalaj grubu,
- net ve brüt miktar, kap sayısı,
- ambalaj türü ve UN onay kodu ya da tank/dökme bilgisi,
- yükleme ve teslim adresi, hazır olma tarihi.
SDS'nin neden istendiği güvenlik bilgi formu maddesinde açıklanır. Hizmet kapsamı tehlikeli madde (ADR) taşımacılığı, hattın genel çerçevesi Türkiye–İran karayolu taşımacılığı sayfasındadır.