Güvenlik bilgi formu (GBF, İngilizce kısaltmasıyla SDS), tehlikeli bir madde veya karışımın zararlarını, güvenli kullanımını ve acil durum önlemlerini 16 standart başlıkta anlatan belgedir. Taşımada en çok 14. bölüm kullanılır: UN numarası, uygun taşıma adı, sınıf ve paketleme grubu burada yer alır ve ADR sınıflandırmasına dayanak olur.
GBF hangi başlıklardan oluşur?
Türkiye'de GBF'nin içeriği Zararlı Maddeler ve Karışımlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik (RG 13.12.2014, sayı 29204) ve Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK, RG 23.06.2017, sayı 30105 mükerrer) ile belirlenir. Başlıklar sabittir; adları, numaraları ve sırası değiştirilemez:
- Maddenin/karışımın ve şirketin kimliği
- Zararlılık tanımlaması
- Bileşim ve içerik bilgisi
- İlk yardım önlemleri
- Yangınla mücadele önlemleri
- Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler
- Elleçleme ve depolama
- Maruz kalma kontrolleri ve kişisel korunma
- Fiziksel ve kimyasal özellikler
- Kararlılık ve tepkime
- Toksikolojik bilgiler
- Ekolojik bilgiler
- Bertaraf etme bilgileri
- Taşımacılık bilgisi
- Mevzuat bilgisi
- Diğer bilgiler
14. bölüm taşımada neden belirleyicidir?
Taşımacılık bilgisi bölümü UN numarasını, uygun UN taşıma adını, taşımacılık zararlılık sınıfını, ambalajlama grubunu, çevresel zararları, kullanıcı için özel önlemleri ve gerekiyorsa IMO kurallarına göre dökme deniz taşımasını içerir. Forwarder ve taşıyıcı bu bilgiyi ADR Tablo A ile eşleştirerek etiket, ambalaj talimatı, taşıma kategorisi ve tünel kodunu belirler.
14. bölüm tek başına okunmamalıdır. 2. bölümdeki zararlılık sınıflandırması GHS/CLP sistemine göre, 14. bölüm ise taşıma mevzuatına göre yapılır; iki sistem aynı maddeye farklı sonuç verebilir. Örneğin cilt hassaslaştırıcı olarak sınıflanan bir reçine taşımada tehlikeli madde sayılmayabilir. Fark GHS/CLP etiketi ile ADR etiketi farkı maddesinde açıklanır. 9. bölümdeki parlama noktası ile 14. bölümdeki sınıf da birbirini doğrulamalıdır: parlama noktası 23 °C'nin altında olan bir sıvı için "taşımada tehlikeli değildir" ifadesi bir hata işaretidir.
GBF'yi kim hazırlar, kim günceller?
- Sorumlu taraf: Maddeyi piyasaya arz eden tedarikçi, yani üretici, ithalatçı veya dağıtıcı.
- Hazırlayan: Belgelendirme kuruluşunca belgelendirilmiş GBF hazırlayıcısı. İthalatçı da ithal ettiği ürünün GBF'sini aynı niteliğe sahip kişilere hazırlatır.
- Dil: Türkçe. Yabancı dildeki SDS'nin çevirisi tek başına yeterli değildir.
- Teslim: Alıcıya ücretsiz, yazılı veya elektronik olarak verilir.
- Güncelleme: Risk yönetimini etkileyen yeni bilgi veya kısıtlama çıktığında gecikmeden yapılır. 2014 yönetmeliğine göre güncel form, son 12 ayda ürünü almış alıcılara bir ay içinde gönderilir.
Taşıma sürecinde GBF nerede istenir?
Gönderen, sınıflandırmayı GBF'ye dayanarak yapar; tehlikeli madde güvenlik danışmanı da işletmenin faaliyet tespitinde aynı belgeyi kullanır. Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, yol kenarı denetiminde içerikten şüphelenilirse gönderenin veya taşımacının GBF'yi basılı ya da dijital olarak ibraz etmesini zorunlu tutar. Depolamada 7. ve 10. bölümler raf ve ayrıştırma kararlarının temelidir; kurallar tehlikeli madde depolama kuralları maddesindedir. Tehlikeli madde (ADR) taşımacılığında fiyat ve araç planı da GBF'nin 14. bölümü okunmadan yapılamaz.
Sık yapılan hatalar
- Formül değiştiği hâlde eski tarihli GBF ile sevkiyat yapmak
- 14. bölümü boş bırakmak; yönetmelik bilgi yoksa gerekçenin "ilişkisi yok" gibi ifadelerle yazılmasını ister
- Ürünün ticari adıyla GBF'deki adın eşleşmemesi
- Aynı ürünün farklı konsantrasyonları için tek form kullanmak