ADR tehlikeli maddeleri 9 ana sınıfa ayırır: patlayıcılar, gazlar, yanıcı sıvılar, yanıcı katılar, oksitleyiciler ve organik peroksitler, zehirli ve bulaşıcı maddeler, radyoaktif maddeler, aşındırıcılar ve çeşitli tehlikeli maddeler. 4, 5 ve 6. sınıflar alt sınıflara bölündüğü için ADR metni toplam 13 sınıf numarası kullanır; her birinin kendine özgü etiketi vardır.
Sınıflandırma neden ilk adımdır?
Bir maddenin hangi ambalajla, hangi araçla, hangi belgeyle ve hangi miktara kadar muafiyetle taşınacağı sınıfına bağlıdır. ADR'nin 2. bölümü her sınıfın ölçütlerini tanımlar; madde bu ölçütlerle test verilerine göre bir UN numarasına atanır. Tablo A o UN numarası için sınıfı, paketleme grubunu, etiketleri ve tüm özel hükümleri tek satırda gösterir. Sınıflandırma gönderenin sorumluluğundadır; bilgi genellikle güvenlik bilgi formunun 14. bölümünden alınır.
9 sınıf ve alt bölümleri
| Sınıf | Kapsam | Örnek maddeler | Etiket |
|---|---|---|---|
| 1 | Patlayıcı madde ve nesneler. 1.1 kütle patlaması, 1.2 parça fırlatma, 1.3 yangın ve küçük patlama, 1.4 küçük tehlike, 1.5 kütle patlaması riski olan çok duyarsız maddeler, 1.6 son derece duyarsız nesneler | Mühimmat, dinamit, havai fişek, hava yastığı patlayıcısı | Turuncu zemin, patlayan bomba; 1.4–1.6'da rakam |
| 2 | Gazlar. Etiket olarak 2.1 yanıcı, 2.2 yanıcı olmayan ve zehirli olmayan, 2.3 zehirli | LPG, asetilen; azot, argon; klor, amonyak | Kırmızı alev; yeşil tüp; beyaz kafatası |
| 3 | Yanıcı sıvılar | Benzin, motorin, alkol, solventli boya | Kırmızı zemin, alev |
| 4.1 / 4.2 / 4.3 | Yanıcı katılar ve kendiliğinden tepkimeye girenler / kendiliğinden yanmaya yatkınlar / suyla temasında yanıcı gaz çıkaranlar | Kükürt, kibrit / beyaz fosfor / kalsiyum karbür, sodyum | Kırmızı-beyaz çizgili / üstü beyaz altı kırmızı / mavi |
| 5.1 / 5.2 | Oksitleyici maddeler / organik peroksitler | Amonyum nitrat, hidrojen peroksit / polimer başlatıcıları | Sarı, alevli çember / üstü kırmızı altı sarı |
| 6.1 / 6.2 | Zehirli maddeler / bulaşıcı maddeler | Siyanürler, bazı tarım ilaçları / hasta numuneleri, tıbbi atık | Beyaz, kafatası / biyolojik tehlike |
| 7 | Radyoaktif maddeler | Tıbbi izotoplar, endüstriyel radyografi kaynakları, nükleer yakıt | Yonca simgesi; 7A, 7B, 7C, 7E |
| 8 | Aşındırıcı maddeler | Sülfürik asit, sodyum hidroksit, akü asidi | Üstü beyaz altı siyah |
| 9 | Çeşitli tehlikeli madde ve nesneler | Lityum piller, çevreye zararlı maddeler, asbest | Yedi siyah dikey çizgi; piller için 9A |
Gazlarda ADR, 2.1/2.2/2.3 ayrımını etiket olarak kullanır; sınıflandırmada ise A (boğucu), O (oksitleyici), F (yanıcı), T (zehirli) gibi harf kodları ve bunların birleşimleri (TF, TC, TOC) geçer. Patlayıcılarda bölüm numarasına A'dan S'ye uyumluluk grubu harfi eklenir; örneğin 1.4S. Koli etiketleri en az 100 mm × 100 mm, araç ve konteyner plakartları en az 250 mm × 250 mm boyutundadır.
Bir madde birden fazla tehlike taşırsa?
Pek çok madde birden fazla tehlike taşır. Akrilonitril hem yanıcı hem zehirlidir; sınıfı 3, yan tehlikesi 6.1'dir. Bu durumda kolide iki etiket bulunur. Hangi tehlikenin ana sınıf sayılacağını ADR'nin 2.1.3.10 numaralı tehlike önceliği tablosu belirler. Radyoaktif maddeler, organik peroksitler ve patlayıcılar gibi bazı sınıflar her zaman önceliklidir.
Paketleme grubu sınıfla aynı şey mi?
Hayır. Sınıf tehlikenin türünü, paketleme grubu ise derecesini anlatır: PG I yüksek, PG II orta, PG III düşük tehlike. Aynı sınıf 3 içinde benzin PG II, motorin PG III'tür ve bu fark ambalaj seçimini ve muafiyet limitlerini değiştirir. Ayrıntı paketleme grubu maddesindedir. Sınıflara özgü kurallar ise ayrı maddelerde ele alınır; örneğin sınıf 7 radyoaktif madde ve sınıf 9 çeşitli tehlikeli maddeler.
Sık yapılan hatalar
- Ürün etiketindeki GHS piktogramını ADR etiketi sanmak. İkisi farklı amaçlara hizmet eder ve şekilleri farklıdır.
- Yan tehlike etiketini unutmak; bu durumda acil müdahale ekibi maddenin ikinci tehlikesini koliden göremez.
- Sınıf 9'u “önemsiz” sayıp lityum pil sevkiyatlarını genel kargo gibi yüklemek.
- Farklı sınıfları aynı araca koyarken birlikte yükleme yasaklarını kontrol etmemek.
Farklı sınıfların aynı araçta birleştirilip birleştirilemeyeceği, tehlikeli madde taşımacılığı planlamasının ilk sorularındandır.