Standart tenteli tır dorsesinin iç ölçüleri yaklaşık 13,60 m uzunluk, 2,45 m genişlik ve 2,70 m yüksekliktir. Bu dorse yaklaşık 86–90 m³ hacim, 33 Euro palet ve 24 ton civarında net yük kapasitesi sunar. Mega dorsede iç yükseklik 3 metreye çıkar; frigorifik dorsede yalıtım nedeniyle iç ölçüler birkaç santimetre küçülür.
İç ölçü ile yasal dış ölçü neden ayrı okunur?
Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesi aracın dış ölçülerini sınırlar: genişlik 2,55 m (frigorifik yapıda 2,60 m), yükseklik 4,00 m, çekici ile yarı römork uzunluğu 16,50 m. Yükleyiciyi ilgilendiren ise kasanın içidir. Yan duvar, tente ve dikmeler genişlikten 7–10 cm götürür. Yükseklikte belirleyici olan dorse tabanının yerden yüksekliğidir: standart dorsede taban yaklaşık 1,20–1,30 m'dedir ve 4 m sınırından geriye 2,65–2,70 m iç yükseklik kalır. Mega dorse küçük jantlı tekerlekler ve alçak şasiyle tabanı indirerek 3 m'ye yaklaşır.
Dorse tiplerine göre iç ölçüler
| Tip | İç uzunluk | İç genişlik | İç yükseklik | Hacim | Euro palet |
|---|---|---|---|---|---|
| Standart tenteli | 13,60 m | 2,45–2,48 m | 2,65–2,70 m | 86–90 m³ | 33 |
| Mega | 13,60 m | 2,45–2,48 m | 2,95–3,00 m | yaklaşık 100 m³ | 33 |
| Frigorifik | 13,30–13,40 m | 2,45–2,47 m | 2,55–2,65 m | 82–87 m³ | 33 |
| Jumbo (kamyon + römork) | 2 × 7,70 m | 2,45 m | yaklaşık 3,00 m | 110–120 m³ | 36–38 |
Değerler üreticiye ve modele göre birkaç santimetre değişir. Arka kapı açıklığı iç yükseklikten düşük olabilir; yüksek yükte kapı ölçüsü ayrıca sorulmalıdır. Mega dorsenin farkları mega dorse maddesinde, soğutmalı kasanın yapısı frigorifik dorse maddesinde anlatılır.
Ağırlık kapasitesini ne sınırlar?
Türkiye'de beş ve daha fazla dingilli çekici ile yarı römork katarının azami toplam ağırlığı 40 tondur. Çekici ve dorsenin darası birlikte 14–16 ton tuttuğu için net yük kapasitesi yaklaşık 24–26 tona iner. Mega ve frigorifik dorseler daha ağır olduğundan genellikle bir iki ton daha az yük alır. Toplam ağırlık sınırın altında kalsa bile tek dingile düşen yük de sınırlıdır: tahriksiz tek dingilde 10 ton, tahrikli dingilde 11,5 ton. Ağır ve kısa bir yük dorsenin ortasına değil, dingil dağılımı hesaplanarak yerleştirilir.
Avrupa Birliği'nde 96/53/AT sayılı Direktif genel olarak 40 tonu esas alır; kombine taşımada 40 feet ISO konteyner taşıyan araçlar için 44 tona izin verir. Uluslararası seferde her ülkenin kuralı ayrıca kontrol edilir.
Hacim ile ağırlığın hangisinin önce dolacağını yük yoğunluğu belirler. 25 ton net kapasite 90 m³'e bölündüğünde yaklaşık 280 kg/m³ çıkar. Yükün yoğunluğu bunun altındaysa (mobilya, köpük ambalaj, boş şişe) dorse ağırlıktan önce hacimce dolar; üstündeyse (seramik, metal, kâğıt bobini) ağırlık sınırına hacim dolmadan ulaşılır.
Hangi yük için hangi dorse?
- Paletli genel kargo: standart tenteli dorse; yandan forkliftle yükleme yapılabilir. Kullanım alanları tenteli tır maddesindedir.
- Hafif ama hacimli yük (beyaz eşya, otomotiv parçası, ambalajlı tekstil): mega veya jumbo.
- Gıda ve ilaç: frigorifik dorse.
- Yasal ölçüleri aşan yük: lowbed ve özel dorseler; sınırlar karayolu yasal gabari ölçüleri maddesindedir.
Sık yapılan hatalar
- Palet yüksekliğini hesaplarken iç yükseklik yerine dış yüksekliği esas almak.
- Hacmi doldurup ağırlık sınırını, özellikle dingil yükünü kontrol etmemek.
- Endüstriyel palet (1,20 × 1,00 m) ile Euro paleti karıştırmak; standart dorseye 26 endüstriyel palet sığar.
Voltim Global, komple araç taşımalarında yük listesine göre dorse tipini ve yükleme planını teklif aşamasında belirler.