Uluslararası karayolu taşımacılığı, yükün bir ülkede tıra yüklenip sınır kapılarından geçerek başka bir ülkedeki alıcıya teslim edildiği süreçtir. Teklif ve araç tahsisiyle başlar; yükleme, ihracat gümrüğü, sınır geçişi, transit, varış gümrüğü ve teslimle tamamlanır. Süreç CMR senedi, geçiş belgeleri ve TIR karnesi ya da T1 gibi transit belgeleriyle yürür.
Süreçte kimler yer alır?
- Gönderici ve alıcı: Satış sözleşmesinin taraflarıdır; teslim şekli (Incoterms) hangi masrafı kimin ödeyeceğini belirler.
- Taşıyıcı: Aracı ve sürücüyü sağlayan firmadır. Türkiye'de ticari amaçla uluslararası eşya taşıyan firma, Karayolu Taşıma Yönetmeliği kapsamında C2 yetki belgesi almak zorundadır.
- Forwarder veya taşıma işleri organizatörü: Kendi aracı olmadan taşımayı planlar, taşıyıcıyla sözleşir ve süreci uçtan uca yönetir. 2022 tarihli Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yönetmeliği uyarınca bu iş için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'ndan TİO yetki belgesi alınır.
- Gümrük müşaviri: İhracat ve ithalat beyannamelerini, transit belgelerini hazırlar.
- Sigortacı: Taşıyıcı sorumluluğunu (CMR sigortası) ve yük değerini (emtia sigortası) teminat altına alır.
Bir sevkiyat adım adım nasıl ilerler?
- Teklif: Yükleme ve teslim adresi, yük cinsi, ağırlık, ölçü, GTİP ve teslim şekli paylaşılır. Eksik bilgi teklifin gecikmesine yol açar; kontrol listesi navlun teklifi için gereken bilgiler başlığında yer alır.
- Araç tahsisi: Yüke uygun dorse seçilir, plaka ve sürücü bildirilir, hedef ülke için geçiş belgesi ayrılır.
- Yükleme: Yük bağlanır; CMR, ticari fatura ve çeki listesi araca verilir.
- İhracat gümrüğü: Beyanname tescil edilir, gerekirse muayene yapılır. Yük transit rejimle ilerleyecekse NCTS üzerinden T1 açılır veya TIR karnesi kullanılır.
- Sınır geçişi: Çıkış ve giriş kapılarında belge, araç ve sürücü kontrolleri yapılır. Bekleme süresi kapıya, mevsime ve güne göre değişir.
- Transit: Üçüncü ülkelerden geçerken transit belgesi gümrük teminatı işlevi görür; sürücü çalışma ve dinlenme sürelerine uyar.
- Varış gümrüğü: Transit kapatılır, alıcı ithalat beyannamesini verir, vergiler ödenir.
- Teslim: Yük boşaltılır, alıcı CMR'yi imzalayıp kaşeler; varsa hasar çekincesi senede yazılır.
Hangi belgeler ve izinler gerekir?
| Belge | Amacı | Sağlayan |
|---|---|---|
| CMR hamule senedi | Taşıma sözleşmesinin kanıtı | Gönderici ve taşıyıcı |
| Ticari fatura, çeki listesi | Malın değeri ve içeriği | Gönderici |
| İhracat beyannamesi | Çıkış gümrük işlemi | Gümrük müşaviri |
| T1 veya TIR karnesi | Transit ve vergi teminatı | Gümrük müşaviri, taşıyıcı |
| İkili geçiş belgesi veya CEMT izni | Yabancı ülkede taşıma hakkı | Ulaştırma Bakanlığı kotasıyla taşıyıcı |
| Araç ve sürücü belgeleri | Ruhsat, sigorta, takograf kaydı, sürücü SRC belgesi, vize | Taşıyıcı |
Araçta bulunması gereken belgelerin tam listesi tır seferinde araçta bulunması gereken belgeler maddesindedir. Geçiş belgeleri ikili anlaşmalarla ülkeden ülkeye verilir; CEMT (UBAK) izinleri ise üye ülkeler arasında çok taraflı kota sistemiyle dağıtılır.
Sürücü ve araç gereklilikleri
Uluslararası yük taşıyan sürücü mesleki yeterlilik belgesine (SRC) sahip olmalı ve takograf kayıtlarıyla izlenen çalışma ve dinlenme sürelerine uymalıdır; kurallar AETR sürücü çalışma ve dinlenme süreleri maddesinde anlatılır. Tehlikeli madde taşıyan araçlar ADR donanımı, ısı hassas yük taşıyan araçlar ise ATP uygunluğu gerektirir. Kontrollü sıcaklıkta soğuk zincir karayolu taşımacılığı ön soğutma, sıcaklık kaydı ve teslimde kayıt kontrolü gibi ek adımlar ister.
Sık yapılan hatalar
- Faturadaki koli sayısı ile CMR ve beyannamenin uyuşmaması; sınırda düzeltme günler alabilir.
- Hedef ülke için geçiş belgesi durumunu sormadan teslim tarihi taahhüt etmek.
- Transit beyannamesini zamanında kapatmamak; teminat açık kalır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Ulaştırma Bakanlığı'nın TİO yetki belgesiyle çalışır ve 2014'ten bu yana 1.500'ü aşkın uluslararası sefer organize etmiştir. Uluslararası karayolu taşımacılığı ve kapıdan kapıya teslimat süreçlerinde araç, belge ve gümrük adımları tek elden koordine edilir.