Transit tır taşımacılığı, yükün bir veya birden fazla ülkeden gümrük vergisi ödenmeden, mühürlü araçla ve teminat altında geçirilerek varış ülkesine taşınmasıdır. Vergiler yalnız eşyanın serbest dolaşıma girdiği varış ülkesinde doğar; yol boyunca oluşabilecek vergi borcunu TIR karnesinin ya da NCTS'de verilen T1 beyanının teminatı karşılar.
Transit ülkede yük hangi statüde ilerler?
Transit yük, geçtiği ülkenin piyasasına girmez. Gümrük gözetimi altında, belirlenen süre ve güzergâhta ülkeye girip çıkar. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 84. maddesi bu hareketi dört başlıkta tanımlar: yabancı ülkeden yabancı ülkeye, yabancı ülkeden Türkiye'ye, Türkiye'den yabancı ülkeye ve bir iç gümrükten diğerine. İran'dan yüklenip Türkiye'yi geçerek Bulgaristan'a giden tır birinci gruba girer. Türkiye bu yük için vergi almaz; yalnız eşyanın mühürlü ve değişmeden çıktığından emin olmak ister.
Hangi sistemle yapılır?
| Sistem | Belge | Teminat | Tipik yön |
|---|---|---|---|
| TIR | TIR karnesi (kâğıt veya eTIR) | Uluslararası kefalet zinciri; çoğu ülkede karne başına 100.000 avroya kadar | Rusya, Kafkasya, İran, Orta Asya, Orta Doğu |
| Ortak transit | NCTS'de T1 beyanı, araçta TAD | Asıl sorumlunun verdiği kapsamlı veya tekli teminat | AB, EFTA, Birleşik Krallık, Batı Balkanlar, Ukrayna, Gürcistan, Moldova |
| Ulusal transit | NCTS'de TR beyanı | Ulusal teminat | Türkiye içindeki iki gümrük arası |
Karnenin işleyişi TIR karnesi maddesinde, karnenin taşıma senedinden farkı ise TIR karnesi ile CMR arasındaki fark başlığında anlatılır.
Teminat, mühür ve süre nasıl işler?
- Teminat: Eşya yolda kaybolursa ya da ülkede kalırsa doğacak gümrük vergisi ve KDV'yi güvenceye alır. Transit kapanınca teminat serbest kalır.
- Mühür: Giriş veya hareket gümrüğü yük bölmesini mühürler. Mühür numarası karnede ya da beyanda yazılıdır; çıkışta aynı mühür sağlam bulunmalıdır.
- Süre ve güzergâh: Gümrük, eşyanın çıkış veya varış idaresine ulaşması gereken süreyi belirler. Arıza ya da kaza gibi gecikmeler en yakın gümrüğe tutanakla bildirilir.
- Muayene: Şüphe veya ihbar yoksa mühürlü yük yol boyunca açılmaz.
Türkiye üzerinden transitte hangi belgeler istenir?
- TIR karnesi ya da MRN'li transit refakat belgesi (TAD)
- CMR taşıma senedi, ticari fatura ve çeki listesi
- TIR taşımasında aracın Taşıt Onay Belgesi
- Yabancı plakalı araç için ikili anlaşmaya göre transit geçiş izni veya ECMT (CEMT) çok taraflı izin belgesi
- Araç ruhsatı, uluslararası trafik sigortası (Yeşil Kart), sürücünün pasaportu ve gerekiyorsa vizesi
Sürücü ve araç evrakının tam listesi tır seferinde araçta bulunması gereken belgeler maddesindedir.
Bir transit sefer adım adım nasıl yürür?
- Yük çıkış ülkesinde gümrüklenir, karne açılır ya da transit beyanı verilir.
- Türkiye'ye giriş kapısında karnenin 1 no.lu voleti koparılır veya TAD okutulur, mühür kontrol edilir.
- Araç belirlenen süre içinde çıkış kapısına ilerler.
- Çıkışta 2 no.lu volet koparılır veya varış kaydı düşülür; Türkiye'deki işlem kapanır.
- Aynı döngü bir sonraki transit ülkede tekrarlanır.
İran yönündeki rota ve sınır kapıları için İran üzerinden transit tır taşımacılığı maddesine bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Karnedeki eşya tanımının faturayla uyuşmaması
- Rota uzayınca volet sayısının yetmemesi
- Aktarma veya araç değişikliğinin gümrüğe bildirilmeden yapılması
- Transit süresinin gerekçesiz aşılması
- Kapanış teyidi alınmadan yeni sefere çıkılması
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Rusya'dan Akkuyu'ya karayolu sevkiyatlarında Yukarı Lars–Gürcistan ve İran üzeri transit güzergâhları kullanır. Transit gümrükleme ve gümrüklü ve transit taşıma hizmetlerinde karne, teminat ve mühür planı seferle birlikte hazırlanır.