Frigorifik dorse, yalıtımlı kapalı gövdesi ve mekanik soğutma ünitesiyle yükü belirlenen sıcaklıkta tutan tır dorsesidir. Ünite çoğu modelde yaklaşık −25 °C ile +25 °C arasında soğutma ve ısıtma yapabilir. Dondurulmuş ve taze gıda, ilaç, çiçek ve bazı kimyasallar gibi ısıya duyarlı ürünlerde kullanılır; sıcaklık termografla kaydedilir.
Frigorifik dorse nasıl çalışır?
Dorsenin ön duvarına monte edilen soğutma ünitesi klasik bir buzdolabı döngüsüyle çalışır. Kompresör soğutucu gazı sıkıştırır, kondenser ısıyı dışarı atar, genleşme valfinden geçen gaz evaporatörde buharlaşarak dorse içindeki havadan ısı çeker. Fanlar soğuk havayı tavan boyunca arkaya doğru üfler; hava yükün çevresinden ve oluklu tabandan geçerek üniteye geri döner.
Ünite çoğunlukla kendi dizel motoruyla çalışır; birçok modelde depoda veya feribotta şebekeye bağlanmak için elektrikli bekleme modu bulunur. Evaporatördeki buzlanma, belirli aralıklarla yapılan otomatik defrost ile çözülür. Kışın ünite ısıtma moduna geçer ve donmaya duyarlı yükü korur. Çok bölmeli dorselerde ara duvarlarla iki veya üç farklı sıcaklık aynı seferde taşınabilir.
Yalıtım ve ATP sınıfı neden önemlidir?
Gövde, poliüretan köpük dolgulu sandviç panellerden yapılır. Bozulabilir gıdaların uluslararası taşınmasını düzenleyen ATP Anlaşması, 1 Eylül 1970'te Cenevre'de imzalanmıştır; Türkiye 21 Aralık 2012'de taraf olmuştur ve BM kayıtlarına göre 52 taraf vardır. ATP'ye göre normal yalıtımlı ekipmanda ısı geçirgenlik katsayısı (K) 0,70 W/m²K'yi, güçlendirilmiş yalıtımlıda 0,40 W/m²K'yi geçemez.
Dorsenin üzerindeki sınıf işareti ne yapabileceğini gösterir. Örneğin FRC, güçlendirilmiş yalıtımlı ve mekanik soğutmalı, ortalama dış sıcaklık +30 °C olduğunda iç sıcaklığı −20 °C ile +12 °C aralığında istenen değere getirip koruyabilen ekipmandır. Yeni üretilen bir dorsenin ilk ATP belgesi altı yılı aşmayan bir süre için verilir; belgenin ayrıntıları ATP belgesi maddesinde yer alır. Türkiye'de frigorifik yapılar için genişlik sınırı, yalıtım kalınlığı dikkate alınarak 2,55 m yerine 2,60 m'dir.
| Ürün grubu | Tipik taşıma sıcaklığı |
|---|---|
| Dondurulmuş gıda, dondurma | −18 °C ve daha soğuk |
| Taze et, süt ürünleri | 0 °C ile +4 °C arası |
| Meyve ve sebze | Ürüne göre 0 °C ile +13 °C arası |
| Soğuk zincir ilaç | +2 °C ile +8 °C arası |
| Oda sıcaklığında saklanan ilaç | +15 °C ile +25 °C arası |
Tablodaki değerler yol göstericidir; bağlayıcı olan, ürün etiketi ve üretici talimatıdır.
Yükleme nasıl yapılmalı?
- Ön soğutma: Dorse, yükleme başlamadan hedef sıcaklığa indirilir ve kapıların contası kontrol edilir.
- Yükün sıcaklığı: Ürün dorseye zaten doğru sıcaklıkta girmelidir. Ünite sıcaklığı korumak için tasarlanmıştır; sıcak bir yükü hızla soğutacak kapasitede değildir. Ölçülen ürün sıcaklığı yükleme belgesine yazılır.
- Kapı açıkken ünite: Rampaya yanaşmadan yükleme yapılıyorsa ünite durdurulur; aksi hâlde nemli sıcak hava içeri çekilir ve evaporatör buzlanır.
- Hava dolaşımı: Paletler ön duvara ve tavana dayanmaz, üretici işaretli yükleme çizgisinin altında kalır. Hava kanalları kapatılmaz.
- Kayıt başlatma: Termograf veya data logger yükleme anında çalıştırılır, ayar sıcaklığı ünitede ve belgede aynı yazılır.
Sıcaklık kaydı nasıl tutulur?
AB'de dondurulmuş gıdanın taşınmasında hava sıcaklığını kaydeden cihazların EN 12830 standardına uygun olması istenir. İlaçta ise iyi dağıtım uygulamaları (GDP) sıcaklığın sürekli izlenmesini, kayıtların saklanmasını ve sapmaların araştırılmasını şart koşar. Teslimde termograf çıktısı alıcıya verilir; sapma varsa CMR senedine not edilir. Cihaz seçimi ve okuma sıcaklık data logger maddesinde ele alınır.
Sık yapılan hatalar
- Yüklemeyi rampada ürünler beklerken uzatıp yükün ısınmasına izin vermek.
- Ünite ayarını °C yerine °F'ye göre girmek veya ayarı belgeyle karşılaştırmamak.
- Paletleri sıkıştırıp tabandaki hava kanallarını kapatmak.
- Meyve ve sebzeyi et ile aynı bölmede taşımak; hem sıcaklık hem koku açısından uyumsuzdur.
Sürecin tamamı soğuk zincir karayolu taşımacılığı maddesinde adım adım anlatılır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in soğuk zincir operasyonları GDP sertifikasına sahip iş ortaklarıyla birlikte yürütülür. Sıcaklık aralığı, kayıt sıklığı ve sapma durumunda izlenecek adımlar yüklemeden önce yazılı hâle getirilir.