CMR, karayoluyla iki farklı ülke arasında yapılan ücretli eşya taşımasında düzenlenen uluslararası hamule senedidir. Taşıma sözleşmesinin yapıldığını, malın taşıyıcıya hangi durumda teslim edildiğini ve kime teslim edileceğini kanıtlar. Adını 1956 tarihli Cenevre CMR Konvansiyonu'ndan alır; Türkiye'de katılım 1993'te 3939 sayılı Kanun'la onaylanmış, ülke 1995'te taraf olmuştur.
CMR belgesinin hukuki işlevi
CMR hamule senedi, gönderici ile taşıyıcı arasındaki taşıma sözleşmesinin yazılı kanıtıdır. Konvansiyonun 9. maddesine göre aksi ispatlanana kadar senette yazan koşullar, malın taşıyıcı tarafından teslim alındığı ve görünür durumunun senette belirtildiği gibi olduğu kabul edilir. Senedin hiç düzenlenmemesi veya eksik olması sözleşmeyi geçersiz kılmaz (madde 4); ancak hasar ya da kayıp uyuşmazlığında kanıt yükü ağırlaşır.
Deniz yolundaki konşimentodan farklı olarak CMR bir kıymetli evrak değildir; ciro edilerek malın mülkiyeti devredilemez. Türkiye'de Konvansiyona katılım 14 Aralık 1993 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 3939 sayılı Kanun'la uygun bulunmuş; katılım belgesi 2 Ağustos 1995'te BM'ye tevdi edilmiş ve Konvansiyon aynı yıl Türkiye için yürürlüğe girmiştir. Konvansiyonun kapsamı ve uygulama alanı için CMR Konvansiyonu maddesine bakılabilir.
CMR'de hangi bilgiler zorunludur?
Konvansiyonun 6. maddesi senette bulunması gereken bilgileri sayar:
- Düzenlenme yeri ve tarihi
- Gönderici, taşıyıcı ve alıcının adı ile adresi
- Malın teslim alındığı yer ve tarih, teslim edileceği yer
- Eşyanın cinsi, ambalaj şekli, koli sayısı, marka ve numaraları; tehlikeli maddelerde genel kabul görmüş tanımı
- Brüt ağırlık veya başka bir birimle ifade edilen miktar
- Taşıma ücretleri ve gümrük işlemleri için talimatlar
- Taşımanın Konvansiyon hükümlerine tabi olduğuna dair kayıt
Gerekli olduğunda aktarma yasağı, beyan edilen değer, sigorta talimatı, taşıma süresi ve araca teslim edilen belgelerin listesi de eklenir.
Kim düzenler, kaç nüsha olur?
Senet üç asıl nüsha olarak düzenlenir ve gönderici ile taşıyıcı tarafından imzalanır (madde 5). Birinci nüsha göndericide kalır, ikincisi malla birlikte alıcıya gider, üçüncüsünü taşıyıcı saklar. Uygulamada formu çoğunlukla taşıyıcı veya forwarder doldurur, gönderici yükleme sırasında imzalar. Matbu formlar genellikle dört veya beş nüsha basılır; fazla nüshalar forwarder ve gümrük işlemleri içindir. İmza ve nüsha dağılımının ayrıntısı CMR belgesi kaç nüsha düzenlenir maddesindedir.
CMR ne zaman gerekir?
Malın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bunlardan en az biri Konvansiyona tarafsa, ücret karşılığı yapılan her karayolu eşya taşıması CMR'ye tabidir. Tarafların uyruğu ve yerleşim yeri önemli değildir. Posta taşımaları, cenaze ve taşınma eşyası kapsam dışındadır. Tır, yük indirilmeden RoRo gemisine veya trene yüklenirse taşımanın tamamı yine CMR'ye bağlı kalır (madde 2). Yurt içi taşımalarda ise Türk Ticaret Kanunu uygulanır.
CMR, fatura, irsaliye ve TIR karnesi arasındaki fark
| Belge | Ne kanıtlar? | Kim düzenler? |
|---|---|---|
| CMR hamule senedi | Taşıma sözleşmesini ve malın teslim alınma durumunu | Gönderici ve taşıyıcı birlikte |
| Ticari fatura | Satışı, bedeli ve teslim şeklini | Satıcı |
| Sevk irsaliyesi | Malın vergi mevzuatı açısından sevkini | Malı gönderen firma |
| TIR karnesi | Gümrük transitini ve vergi teminatını | Yetkili kuruluşça taşıyıcıya verilir |
Belgeler birbirinin yerine kullanılamaz. Ayrıntılı kıyaslar için sevk irsaliyesi ile CMR farkı ve TIR karnesi ile CMR farkı maddelerine bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Yüklemede görülen ambalaj hasarını senede çekince olarak yazmamak (madde 8)
- Koli sayısı ile faturadaki miktarı uyuşmayan senet düzenlemek
- Teslimde alıcı imzası, kaşesi ve tarihini almadan aracı boşaltmak
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Ulaştırma Bakanlığı'nın Taşıma İşleri Organizatörü (TİO) yetki belgesiyle yürüttüğü uluslararası karayolu taşımacılığı seferlerinde CMR bilgilerini fatura ve gümrük belgeleriyle karşılaştırarak düzenler.