Evet, İran'a parsiyel (LTL) yük gönderilebilir: birden fazla göndericinin yükü aynı tırda toplanır ve uluslararası kesimde çoğunlukla TIR karnesiyle, mühürlü yük bölmesinde taşınır. Komple tırdan (FTL) farkı, aracın tek yük sahibine ayrılmamasıdır; bu nedenle hazır olma tarihleri, beyannameler, ambalaj ve boşaltma sırası tüm yük sahipleri için ortak bir plana bağlanır.
İran'a parsiyel yük ne demektir?
İran parsiyel taşımacılığı, tırın yük alanını tek bir firmaya ayırmadan birkaç göndericinin yükünü aynı araçla İran'a götürme yöntemidir. Navlun, aracın tamamı yerine her yükün kapladığı hacim veya ağırlık üzerinden paylaştırılır; hesaplama mantığı parsiyel navlun hesabı maddesinde, kavramın genel çerçevesi ise parsiyel (LTL) yük taşımacılığı maddesinde anlatılır. İran hattında yöntemi zorlaştıran şey yükün küçüklüğü değil, birden fazla göndericinin evrak ve takviminin tek bir sınır geçişine bağlanmasıdır.
İran hattında FTL ile LTL arasındaki fark nedir?
| Konu | Komple tır (FTL) | Parsiyel (LTL) |
|---|---|---|
| Araç kullanımı | Araç tek göndericiye ayrılır | Yük alanı birkaç gönderici arasında paylaşılır |
| Hazır olma tarihi | Yük hazır olunca araç yola çıkar | Araç, son yük hazır olana kadar bekler; tarihlerin birbirine uyması gerekir |
| Gümrük beyannamesi | Genellikle tek ihracat beyannamesi | Her göndericinin ayrı beyannamesi aynı transit belgesine bağlanır |
| Yükleme ve boşaltma yerleri | Çoğunlukla bir hareket, bir varış gümrüğü | Birden fazla hareket veya varış gümrüğü yazılabilir; üst sınırı mevzuat belirler |
| Ambalaj ve istif | Yük sahibinin tercihine göre | Palet ve sandık, başka yüklerle istiflemeye uygun olmalıdır |
| Kontrol ve muayene | Yalnız o yükü etkiler | Tek bir yükteki eksik evrak veya muayene tüm aracı bekletebilir |
| Uygun yük | Aracı dolduran, tarihi kesin veya hassas yük | Birkaç paletlik, teslim tarihi esnek ihracat yükü |
Karşılaştırmanın genel hâli için FTL ile LTL arasındaki fark maddesine bakılabilir.
Birden fazla göndericinin yükü tek tırda nasıl birleşir?
Gruplu yükte her ihracatçı kendi beyannamesini ayrı tescil ettirir; yükler daha sonra tek bir transit belgesi altında toplanır. Bağlantının nasıl kurulduğu gruplu yükte çoklu beyanname maddesinde adım adım yer alır. Türkiye'den İran'a giden araçta uluslararası kesim çoğunlukla TIR karnesiyle yürür. TIR, eşyanın gümrükçe mühürlenmiş yük bölmesinde çıkıştan varışa taşındığı ve IRU verilerine göre 78 Âkit Tarafı bulunan uluslararası transit sistemidir.
4 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan TIR İşlemleri Seri No: 9 Tebliği'ne göre bir TIR taşımasında hareket ve varış gümrük idarelerinin toplam sayısı sekizi geçemez; gümrük idareleri bu sayıyı ayrıca daha düşük tutabilir. Kaç yükleme noktası ve kaç alıcı olacağı bu nedenle planın ilk gününde netleşmelidir. İran'da birden fazla teslim noktası varsa, her noktadaki gümrük işleminin nasıl yürüyeceği alıcılarla önceden teyit edilir. Karne ile transit beyannamesi arasındaki seçim İran yükünde TIR karnesi mi T1 mi maddesinde ele alınır.
Ambalaj ve istif parsiyel araçta neden daha önemlidir?
Mühürlü bölme, ara boşaltma noktasında ancak gümrük gözetiminde açılır. Bu yüzden istif, boşaltma sırasına göre kurulur: ilk inecek yük kapıya en yakın yere yerleştirilir. Ayrıca şu noktalar kontrol edilir:
- Paletlerin üst üste konabilir olması ve köşe korumalarının bulunması,
- her kap üzerinde gönderici, alıcı ve kap numarasının okunur biçimde yazılı olması,
- brüt ağırlık ve kap adedinin beyanname, fatura ve CMR ile birebir tutması,
- tehlikeli madde içeren yükün diğer yüklerle karışık yükleme kurallarına uygunluğu; ayrıntı İran'a ADR taşıması maddesindedir.
Hangi durumda komple tır daha mantıklıdır?
- Yük aracın büyük kısmını dolduruyorsa ve paylaşım maliyeti belirgin biçimde düşürmüyorsa,
- teslim tarihi sabitse ve başka göndericiyi beklemek mümkün değilse,
- yük kırılgan, yüksek değerli veya özel bağlama gerektiriyorsa,
- ADR sınıfı ya da gabari özelliği nedeniyle başka yükle birleştirilemiyorsa,
- tek alıcıya kapıdan kapıya teslim isteniyorsa.
Sınır kapısındaki bekleme parsiyel araçta bütün yükleri aynı anda etkiler; yoğunluğun nedenleri Gürbulak'ta tırların neden beklediği maddesinde açıklanır.
Parsiyel teklif için hangi bilgiler gerekir?
- Yükleme adresi ve İran'daki teslim şehri,
- yük cinsi ve GTİP,
- kap adedi, her kabın ölçüsü ve brüt ağırlığı,
- istiflenebilir olup olmadığı,
- yükün hazır olma tarihi ve teslim beklentisi,
- ADR veya gabari durumu,
- teslim şekli (Incoterms).
Hattın genel işleyişi Türkiye–İran karayolu taşımacılığı sayfasında, parsiyel hizmetin kapsamı ise parsiyel yük taşımacılığı sayfasında yer alır.