İran'a giden tırda iki ayrı sigorta söz konusudur: CMR sigortası taşıyıcının CMR Sözleşmesi'nden doğan sorumluluğunu, emtia (all risks) sigortası ise yükün değerini korur. İran 1998'den beri CMR tarafıdır; yine de İran güzergâhının poliçe kapsamına girip girmediği ve olası yaptırım kısıtları sigortacıyla yazılı olarak teyit edilmelidir.
İran'a giden yükte hangi sigortalar konuşulur?
Uluslararası karayolu taşımasında iki poliçe sık karıştırılır. CMR sigortası, taşıyıcının yükteki kayıp, hasar veya gecikmeden doğan yasal sorumluluğunu karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır. Emtia nakliyat sigortası ise yük sahibinin malını doğrudan, sigorta bedeli üzerinden teminat altına alır. İran yönünde de bu ayrım değişmez; değişen, poliçenin coğrafi kapsamı ve sigortacının kabul şartlarıdır. Genel fark CMR sigortası ile emtia sigortası farkı maddesinde anlatılır.
CMR sigortası ile emtia sigortası arasındaki fark nedir?
| Konu | CMR sigortası | Emtia (all risks) sigortası |
|---|---|---|
| Kimi korur | Taşıyıcıyı | Yük sahibini |
| Kim yaptırır | Taşıyıcı | Satış şartına göre gönderen veya alıcı |
| Dayanak | CMR Sözleşmesi'ndeki taşıyıcı sorumluluğu | Poliçe şartları ve klozlar |
| Tazminat sınırı | Brüt kilogram başına 8,33 SDR | Poliçede yazılı sigorta bedeli |
| Ödeme yapılmayan hâller | Taşıyıcının sorumlu olmadığı durumlar | Poliçede hariç tutulan riskler |
| İran güzergâhı | Sorumluluk poliçesinin coğrafi kapsamına bağlıdır | Sigortacının yazılı kabulüne bağlıdır |
CMR Sözleşmesi İran hattında nasıl uygulanır?
CMR, 19 Mayıs 1956'da Cenevre'de kabul edilen ve uluslararası karayolu eşya taşıma sözleşmesini düzenleyen BM sözleşmesidir; bugün 58 tarafı vardır. BM taraf listesine göre Türkiye 1995'te, İran 17 Eylül 1998'de, Gürcistan 1999'da katılmıştır; Rusya 1983'ten, Macaristan 1970'ten beri taraftır. Bu nedenle Türkiye–İran hattında ve iki koridorda da taşıyıcı sorumluluğu aynı kurallara bağlanır. Kilogram başına 8,33 SDR'lik sınırın nasıl hesaplandığı CMR tazminat limiti maddesinde anlatılır.
Bu sınır, yüksek değerli yüklerde gerçek zararın yalnız bir bölümünü karşılayabilir. Makine, elektronik veya yedek parça gibi kilogram değeri yüksek ürünlerde emtia sigortası bu yüzden ayrıca değerlendirilir.
İran güzergâhında poliçe neden ayrıca teyit edilir?
İran'a yönelik BM, AB ve ABD (OFAC) yaptırım rejimleri bulunur ve sigortacılar ile reasürörler poliçelerine çoğunlukla yaptırım klozu ekler. Bu klozlar, yaptırımlara aykırı düşebilecek bir ödemenin yapılmamasını öngörür. Sonuçta bir poliçe İran'ı kapsamayabilir, belirli ürünleri dışarıda bırakabilir ya da ek onaya bağlayabilir. Yükün, tarafların ve ödemenin bu rejimlere uygunluğu gönderici ve alıcının sorumluluğundadır; tarafsız bir özet yaptırım sorumluluğu maddesindedir. Hukuki değerlendirme için sigortacıya ve uzman danışmana başvurulmalıdır.
- Poliçede İran'ın ve transit ülkelerin coğrafi kapsamda açıkça yazılı olması,
- savaş, grev ve el koyma risklerinin ayrıca teminata alınıp alınmadığı,
- sınırda bekleme sırasında oluşan hasarın kapsama dahil olup olmadığı,
- hasar ihbarı için İran'da kimin ekspertiz yapacağı.
Hasar olduğunda izlenecek adımlar, yükün hangi ülkede bulunduğundan bağımsız olarak aynıdır: durum CMR üzerine not edilir, sigortacıya gecikmeden ihbar edilir ve ekspertiz yapılmadan yük elden çıkarılmaz. Ayrıntılı sıra nakliyat sigortasında hasar olunca yapılacaklar maddesindedir.
Araç trafik sigortası veya yeşil kart yükü kapsar mı?
Hayır. Yeşil kart, aracın yurt dışında üçüncü kişilere verdiği zararlar için düzenlenen zorunlu mali sorumluluk belgesidir; taşınan yükü sigortalamaz. Yükteki zarar için yalnız CMR sorumluluğu ve emtia poliçesi devreye girer.
Poliçe için hangi bilgiler hazırlanır?
- Fatura değeri ve sigorta bedeli,
- yük cinsi, ambalaj ve brüt ağırlık,
- yükleme ve teslim yeri ile güzergâh (koridor ve sınır kapıları),
- satış şartı (Incoterms) ve sigortayı kimin yaptıracağı,
- alıcı ve ödeme bilgileri.
Kapsamın genel çerçevesi için all risk nakliyat sigortası maddesine, hat bilgisi için Türkiye–İran karayolu taşımacılığı sayfasına bakılabilir.