CMR sigortası, uluslararası karayolu taşımacılığı yapan taşıyıcının CMR Konvansiyonu'ndan doğan yasal sorumluluğunu güvence altına alan bir sorumluluk sigortasıdır. Taşıyıcının sorumlu olduğu kayıp, hasar ve gecikme tazminatlarını, konvansiyonun brüt kilogram başına 8,33 SDR limiti içinde öder. Yükün kendisini değil, taşıyıcının ödeme borcunu sigortalar.
CMR sigortası neyi korur?
CMR Konvansiyonu (Cenevre, 19 Mayıs 1956), yükleme yeri ile teslim yeri iki ayrı ülkede olan ve en az biri sözleşmeye taraf olan ücretli karayolu taşımalarına uygulanır. Türkiye konvansiyona 3939 sayılı Kanun ile katılmıştır. Konvansiyon, yükün taşıyıcının gözetimindeyken uğradığı kayıp ve hasardan ve teslimdeki gecikmeden taşıyıcıyı sorumlu tutar. CMR sigortası, taşıyıcının bu sorumluluk nedeniyle yük sahibine ödemek zorunda kaldığı tazminatı karşılar. Konvansiyon yurt içi taşımalara uygulanmaz.
Teminat kapsamına neler girer?
- Kayıp ve hasar: Kaza, devrilme, yangın, hırsızlık gibi olaylarda taşıyıcının sorumlu tutulduğu zararlar.
- Gecikme: Konvansiyon gereği gecikme tazminatı en fazla navlun bedeli kadardır.
- Taşımaya bağlı masraflar: CMR'nin 23. maddesine göre navlun, gümrük vergileri ve taşımayla ilgili diğer masrafların iadesi.
- Hukuki savunma: Poliçeye göre, taşıyıcıya yöneltilen haksız taleplere karşı avukat ve ekspertiz giderleri.
Tazminat nasıl sınırlanır?
CMR'nin 23. maddesine göre tazminat, eksik veya hasarlı kısmın brüt ağırlığının kilogramı başına 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) ile sınırlıdır. SDR'nin değerini IMF her gün ilan eder. Örnek: 20 tonluk bir yükte üst sınır 166.600 SDR'dir. Ağır ama düşük değerli yükte bu tutar yeterli olabilir; 2 tonluk elektronik ekipmanda ise limit 16.660 SDR'de kalır ve malın değerinin çok altında olabilir. Limitin hesaplanışı 8,33 SDR limiti maddesinde örneklerle açıklanıyor.
Taşıyıcının kastı veya kasta eşdeğer kusuru hâlinde (CMR md. 29) limit uygulanmaz; ancak poliçeler de kasıtlı davranışı genellikle teminat dışında tutar.
Neler kapsam dışında kalır?
CMR'nin 17. maddesi taşıyıcıyı bazı durumlarda sorumluluktan kurtarır: yükün kendi niteliğinden doğan bozulma, gönderenin yaptığı hatalı ambalaj veya yükleme, hak sahibinin kusuru ve taşıyıcının önleyemeyeceği olaylar. Taşıyıcı sorumlu değilse sigorta da ödeme yapmaz. Poliçelerde ayrıca şu istisnalar sık görülür:
- Gözetimsiz bırakılan araçtan hırsızlık veya güvenli park kurallarına uyulmaması
- Değerli eşya, alkol, sigara gibi poliçede ayrıca sayılan yük grupları
- Yaptırım kapsamındaki ülke veya taraflarla yapılan taşımalar
Poliçe sınırları her sigortacıda farklıdır; özel şartlar sayfası mutlaka okunmalıdır.
Kim yaptırır, yük sahibine ne sağlar?
Poliçeyi taşıyıcı veya taşımayı kendi adına üstlenen organizatör yaptırır; sigortalı taşıyıcıdır. Yük sahibi için bu sigorta, taşıyıcının ödeme gücünden bağımsız olarak tazminatın tahsil edilebilmesini sağlar. Ancak tazminat yalnız taşıyıcının sorumlu olduğu hâllerde ve limit içinde ödenir. Malın tam değerini korumak isteyen gönderen veya alıcı ayrıca emtia sigortası yaptırmalıdır.
| Ölçüt | CMR sigortası | Emtia (nakliyat) sigortası |
|---|---|---|
| Sigortalı | Taşıyıcı | Yük sahibi |
| Ödeme şartı | Taşıyıcının yasal sorumluluğu | Teminat kapsamındaki hasar |
| Tutar | Kg başına 8,33 SDR ile sınırlı | Sigorta bedeli kadar |
Farkların tamamı CMR sigortası ile emtia sigortası farkı maddesinde.
Sık yapılan hatalar
- Teslimde hasarı CMR belgesine çekince olarak yazmamak; görünür hasarda ihbar teslimde yapılmalıdır.
- Bir yıllık zamanaşımı süresini (CMR md. 32; kastta üç yıl) kaçırmak.
- Yurt içi taşımada CMR poliçesinin geçerli olduğunu varsaymak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, CMR sigortası ve lojistik sigortası tarafında yükün değerine göre CMR limitinin yeterli olup olmadığını sevkiyat öncesinde hesaplar ve gerekirse emtia sigortasını önerir. Yetki belgeli bir Taşıma İşleri Organizatörü olarak hasar dosyasında ihbar ve belge sürecini de takip eder.
Sık Sorulan Sorular
CMR sigortası zorunlu mudur?
RoRo gemisiyle taşınan tırda CMR sigortası geçerli olur mu?
Kaynaklar
- UNECE – Convention on the Contract for the International Carriage of Goods by Road (CMR)
- TBMM – 3939 sayılı Kanun: Eşyaların Karayolundan Uluslararası Nakliyatı İçin Mukavele Sözleşmesi (CMR)