CMR sigortası, uluslararası karayolu taşıyıcısının yükteki hasar ve kayıptan doğan yasal sorumluluğunu karşılayan bir sorumluluk sigortasıdır. Nakliyat emtia sigortası ise yük sahibinin malını doğrudan sigortalar. CMR tazminatı brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır ve taşıyıcının sorumlu olmadığı hâllerde hiç ödeme yapılmaz.
İki poliçe kimi korur?
Aradaki temel fark sigortalının kim olduğudur. CMR sigortası taşıyıcının poliçesidir: yük sahibi hasar için taşıyıcıdan tazminat ister, taşıyıcının sigortacısı ise ancak taşıyıcı CMR Konvansiyonu'na göre sorumluysa ve CMR'nin öngördüğü tutar kadar öder. Nakliyat emtia sigortası ise yük sahibinin poliçesidir: hasar teminat kapsamındaysa kusurun kimde olduğuna bakılmaksızın yük sahibine ödeme yapılır, sigortacı daha sonra kusurlu taşıyıcıya rücu eder.
Karşılaştırma tablosu
| Ölçüt | CMR sigortası | Nakliyat emtia sigortası |
|---|---|---|
| Sigorta türü | Sorumluluk sigortası | Mal sigortası |
| Sigortalı | Taşıyıcı | Satıcı veya alıcı (teslim şekline göre) |
| Dayanak | CMR Konvansiyonu (Türkiye'de 3939 sayılı Kanun) ve poliçe şartları | Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları ve ICC klozları |
| Tazminat sınırı | Brüt kg başına 8,33 SDR (m. 23) | Poliçede yazan sigorta bedeli |
| Ödeme koşulu | Taşıyıcının sorumlu olması | Hasarın teminat kapsamında olması |
| Kapsadığı süre | Taşıyıcının malı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar | Poliçeye göre depodan depoya, birden fazla taşıma türünü içerebilir |
| Gecikme zararı | En fazla navlun tutarı kadar | Genellikle teminat dışı |
8,33 SDR sınırı pratikte ne anlama gelir?
CMR'nin 23. maddesi, kayıp veya hasarda tazminatı eksik kalan brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR ile sınırlar. Sınırın etkisi yükün kilogram başına değerine göre çok değişir:
- Yüksek değerli, hafif yük: 2.000 kg brüt, 300.000 dolarlık elektronik ürün. Sınır 2.000 × 8,33 = 16.660 SDR'dir; SDR yaklaşık 1,35 dolar alındığında 22.500 dolar civarına denk gelir. Kalan 277.500 dolarlık zarar yük sahibinde kalır.
- Düşük değerli, ağır yük: 20 ton, 30.000 dolarlık çelik profil. Sınır 166.600 SDR'dir ve malın değerinin üzerindedir; taşıyıcı sorumluysa zararın tamamı karşılanabilir.
Sınır, gönderici ek navlun ödeyerek CMR belgesine değer beyanı veya özel menfaat beyanı yazdırırsa yükseltilebilir; taşıyıcının kastı veya kasta eşdeğer kusurunda ise uygulanmaz. Ayrıntılar 8,33 SDR tazminat limiti maddesindedir.
Taşıyıcı hangi hâllerde sorumlu değildir?
CMR'nin 17. maddesi taşıyıcıyı iki grup durumda sorumluluktan kurtarır. Birinci grupta hak sahibinin kusuru veya talimatı, eşyanın kendine özgü kusuru ve taşıyıcının kaçınamayacağı, sonuçlarını önleyemeyeceği olaylar bulunur. İkinci grupta özel riskler sayılır: anlaşmaya dayanan açık araçla taşıma, ambalajın yetersizliği, yüklemenin veya istifin gönderici tarafından yapılması, eşyanın kırılma, paslanma veya kendiliğinden bozulma gibi doğal niteliği, işaretlerin yetersizliği ve canlı hayvan taşıması. Bu durumlarda taşıyıcının poliçesi devreye girmez; zararı yalnız emtia sigortası karşılar. Ödeme yapılmayan diğer hâller CMR sigortasının ödeme yapmadığı durumlar maddesinde toplanmıştır.
Yük sahibi neden ayrıca emtia sigortası yaptırmalıdır?
- Değerli yükte CMR sınırı gerçek zararın küçük bir kısmını karşılar.
- 17. maddedeki sorumsuzluk hâllerinde taşıyıcıdan tazminat alınamaz.
- Taşıyıcıdan tazminat almak ispat, yazışma ve bazen dava gerektirir; CMR'de zamanaşımı kural olarak bir yıldır.
- Yük sahibi, taşıyıcının poliçesinin limitini, muafiyetini ve geçerli olup olmadığını çoğu zaman bilmez.
- Sevkiyat RoRo veya depolama gibi karayolu dışı bir bacak içeriyorsa CMR o bölümü kapsamayabilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, uluslararası karayolu sevkiyatlarında yükün değerine göre CMR sınırının yeterli olup olmadığını teklif aşamasında yük sahibiyle birlikte değerlendirir. Sınırın yetmediği yüklerde nakliyat emtia (All Risks) poliçesiyle tamamlayıcı teminat önerilir.