All risk nakliyat sigortası, poliçede açıkça sayılan istisnalar dışında taşıma sırasında yükün başına gelen ani ve beklenmedik her fiziksel kayıp ve hasarı karşılar. Genellikle ICC (A) klozuna dayanır. Kırılma, ezilme, ıslanma, hırsızlık, düşme ve elleçleme hasarı kapsamdadır; gecikme, yetersiz ambalaj ve olağan fire ise kapsam dışıdır.
"Tüm riskler" ifadesi neyi anlatır?
Adı yanıltıcı olabilir: all risk, her zararı ödeyen bir poliçe değildir. Anlamı, teminatın bir olay listesiyle sınırlanmamasıdır. Sigortacı neyi ödemediğini tek tek yazar; yazılmayan ve dışarıdan gelen ani bir sebeple oluşan fiziksel kayıp ya da hasar ödenir. Uluslararası piyasada bu yapı ICC (A) klozuyla kurulur; Türkiye'de Emtia Nakliyat Sigortası Genel Şartları'na ek olarak bu kloz poliçeye eklenir.
Hangi hasarlar kapsamdadır?
- Kaza kaynaklı hasarlar: Tır kazası, devrilme, geminin batması veya karaya oturması, yangın, infilak.
- Elleçleme hasarı: Forkliftten düşme, vinçte sallanıp çarpma, istif sırasında ezilme.
- Su hasarı: Deniz suyu girişi kadar yağmur, tatlı su ve çoğu poliçede terleme kaynaklı ıslanma.
- Hırsızlık ve kayıp: Kolinin tamamen çalınması, kısmi çalınma, teslim edilmeme.
- Doğal olaylar: Deprem, yıldırım, sel.
- Masraflar: Müşterek avarya katılım payı, kurtarma ve hasarı azaltmak için yapılan makul giderler.
Neler all risk poliçede bile ödenmez?
- Gecikme ve pazar kaybı.
- Yetersiz ambalaj, hatalı istif veya konteynerin yüke uygun olmaması.
- Eşyanın kendi niteliğinden doğan bozulma; örneğin meyvenin doğal olgunlaşması.
- Olağan fire, sızıntı ve aşınma.
- Sigortalının kasıtlı kusuru.
- Savaş ve grev riskleri; bunlar ayrı klozla eklenir.
Bu listeyi genişleten özel şartlar için emtia nakliyat sigortasının kapsamadıkları, ek teminatlar için savaş ve grev klozları maddelerine bakılabilir.
Dar teminatla karşılaştırıldığında fark nerede ortaya çıkar?
| Senaryo | All risk / ICC (A) | ICC (C) |
|---|---|---|
| Forklift paleti düşürdü, makine kırıldı | Öder | Ödemez |
| Park yerinde dorse brandası kesilip koli çalındı | Öder | Ödemez |
| Yağmur suyu sızan konteynerde karton ıslandı | Öder | Ödemez |
| Tır devrildi, yük hasar gördü | Öder | Öder |
| Gemi yangınında yük yandı | Öder | Öder |
| Zayıf ambalaj nedeniyle kolideki cam kırıldı | Ödemez | Ödemez |
Tabloda görüldüğü gibi pratikte en sık yaşanan hasarlar, yani elleçleme, hırsızlık ve ıslanma, yalnız geniş teminatla karşılanır. Kloz düzeylerinin tamamı ICC (A), (B), (C) karşılaştırmasında yer alır.
Teminat ne zaman başlar, ne zaman biter?
ICC (A) "depodan depoya" işler. Eşya taşımaya hazırlanmak üzere yükleme deposunda hareket ettirildiği anda başlar ve son varış deposunda boşaltıldığında biter. Son limanda boşaltmadan itibaren 60 gün içinde varış deposuna girmeyen eşyada teminat bu sürenin sonunda sona erer. Ara depolamalar ve aktarmalar poliçede yazılı değilse sorun çıkabilir; ayrıntı nakliyat sigortasının başlangıç ve bitişi maddesindedir.
Hangi yüklerde tercih edilir?
Kırılgan ve değerli her yük için all risk ilk tercihtir: makine ve yedek parça, elektronik, ilaç, hazır giyim, cam ve seramik, proje ekipmanı. Kullanılmış makinelerde sigortacılar çoğu zaman pas, oksidasyon ve mekanik arızayı dışlar veya teminatı sınırlar. Soğuk zincirde sıcaklık sapması ayrı bir klozla eklenir. Poliçedeki muafiyet tutarı küçük hasarların sigortalıda kalmasına yol açtığından teklifler karşılaştırılırken bu tutar da yan yana konmalıdır. Kapsam seçeneklerine nakliyat emtia sigortası sayfasından bakılabilir.
Sık Sorulan Sorular
All risk sigortası CMR sigortasının yerini tutar mı?
Kullanılmış makine all risk teminatla sigortalanabilir mi?
All risk poliçede hırsızlık her durumda ödenir mi?
Kaynaklar
- Emtea Nakliyat Sigortası Genel Şartları (11.05.2002) – Lexpera
- ICC – Incoterms® 2020 (CIP'te ICC (A) düzeyinde teminat)
- Lloyd's Market Association / IUA – Institute Cargo Clauses (A) 1/1/09