Lojistik sigortası türleri iki ana gruba ayrılır: yükün kendisini koruyan emtia (nakliyat) sigortaları ve taşıyıcı, forwarder veya depocunun hukuki sorumluluğunu koruyan sorumluluk sigortaları. Başlıcaları emtia, CMR, forwarder sorumluluk, depo, proje kargo, DSU/ALOP, değerli yük ve tehlikeli madde zorunlu mali sorumluluk sigortasıdır.
Mal sigortası mı, sorumluluk sigortası mı?
Lojistikte sigorta seçiminin ilk sorusu "neyi koruyorum?" sorusudur. Mal sigortaları yükün kendisini sigortalar; hasar olduğunda kimin kusurlu olduğuna bakılmaksızın teminat kapsamındaki zarar sigorta bedeli üzerinden ödenir. Sorumluluk sigortaları ise taşıyıcının, organizatörün veya depocunun yük sahibine ödemek zorunda kaldığı tazminatı karşılar; ödeme, sigortalının hukuken sorumlu olmasına ve yasal limitlere bağlıdır. İki grup birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar.
Başlıca türler ve kimin ihtiyacı olduğu
| Sigorta türü | Neyi korur? | Kim yaptırır? |
|---|---|---|
| Emtia (nakliyat) sigortası | Taşıma sırasında yükte oluşan kayıp ve hasar | Incoterms'e göre riski taşıyan satıcı veya alıcı |
| CMR sigortası | Uluslararası karayolu taşıyıcısının CMR'den doğan sorumluluğu | Taşıyıcı |
| Forwarder sorumluluk sigortası | Organizatörün hata, ihmal ve sözleşmesel sorumluluğu | Forwarder, taşıma işleri organizatörü |
| Depo sigortası | Depodaki stok ve depocunun saklama sorumluluğu | Mal sahibi veya depo işletmecisi |
| Proje kargo sigortası | Ağır, gabari dışı ekipmanın üretimden montaja kadar taşınması | Proje sahibi veya EPC yüklenicisi |
| DSU/ALOP | Yük hasarı nedeniyle projenin geç başlamasından doğan gelir ve finansman kaybı | Proje sahibi |
| Değerli yük sigortası | Sanat eseri, kıymetli maden, yüksek değerli elektronik | Mal sahibi |
| Tehlikeli madde zorunlu mali sorumluluk | Tehlikeli maddenin üçüncü kişilere verdiği bedeni ve maddi zarar | Tehlikeli madde ile mesleki faaliyet yürütenler |
Her türün öne çıkan özellikleri
Emtia sigortası
Kara, deniz, hava ve çok modlu taşımada kullanılır. Teminat düzeyi Institute Cargo Clauses (A), (B) veya (C) ile tanımlanır; (A) "tüm riskler" anlamına gelir. Ayrıntı için nakliyat emtia sigortası maddesine bakın.
CMR ve forwarder sorumluluk sigortası
CMR sigortası tazminatı brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlar. Forwarder sorumluluk sigortası ise organizatörün yanlış belge düzenleme, yanlış adrese sevk veya alt taşıyıcı seçimindeki ihmal gibi hatalarını kapsar. Kapsam farkları forwarder sorumluluk sigortası maddesinde.
Proje kargo ve DSU
Enerji ve sanayi projelerinde tek bir ekipmanın hasarı aylarca gecikme doğurabilir. Proje kargo poliçesi fiziksel hasarı, DSU/ALOP teminatı ise bu gecikmenin mali sonucunu karşılar. DSU genellikle proje kargo poliçesine ek olarak ve aynı sigortacıdan alınır.
Tehlikeli madde zorunlu mali sorumluluk sigortası
Türkiye'de 2010/190 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında tehlikeli maddelerle mesleki faaliyet yürütenler için zorunludur. Kusur aranmaksızın, poliçe limitleri dahilinde üçüncü kişilerin zararlarını karşılar. Yükün kendisini sigortalamaz.
Hangi aktör hangi sigortaya bakmalı?
- İhracatçı ve ithalatçı: Riskin geçtiği noktaya göre emtia sigortası; satışta CIF veya CIP varsa satıcı yaptırır.
- Taşıyıcı: CMR sigortası; tehlikeli madde taşıyorsa zorunlu mali sorumluluk sigortası.
- Forwarder ve organizatör: Forwarder sorumluluk sigortası.
- Proje sahibi: Proje kargo ve DSU.
Sık sorulan karışıklık için CMR sigortası ile emtia sigortası farkı maddesine bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Taşıyıcının CMR poliçesini yükün sigortası sanmak.
- Emtia poliçesini riskin geçtiği andan sonra başlatmak ve aradaki süreyi açıkta bırakmak.
- Yükleme ve boşaltma sırasında vinç operasyonunun poliçede kapsam dışı kaldığını fark etmemek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, lojistik sigortası ve proje kargo sigortası tarafında sevkiyatın taşıma türüne, teslim şekline ve yük değerine göre hangi poliçelerin gerektiğini çıkarır. Sorumluluk ve emtia teminatları arasında açık kalan bir aralık varsa bu, sevkiyat başlamadan yük sahibine yazılı olarak bildirilir.