CMR Konvansiyonu'na göre taşıyıcı, kaybolan veya hasar gören yük için brüt ağırlığın kilogramı başına en fazla 8,33 SDR (Özel Çekme Hakkı) öder. 9 Ekim 2026 kuruyla bu, kilogram başına yaklaşık 11,27 ABD dolarıdır. Değer beyanı yapılmışsa sınır yükselir; zarar kasıtla veya kasta eşdeğer kusurla verilmişse sınır hiç uygulanmaz.
8,33 SDR sınırı neyi ifade eder?
CMR Konvansiyonu'nun 23. maddesi, yükün tamamen veya kısmen kaybında taşıyıcının ödeyeceği tazminatı iki aşamada belirler. Önce zarar, malın taşıma için teslim alındığı yer ve zamandaki değerine göre hesaplanır: borsa fiyatı varsa o, yoksa piyasa fiyatı esas alınır. Sonra bu tutar, eksik çıkan brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 hesap birimiyle karşılaştırılır ve düşük olan ödenir. Hesap birimi, 1978 Protokolü ile getirilen SDR'dir. Türkiye CMR'ye ve bu protokole 3939 sayılı Kanunla katılmıştır. Yurt içi karayolu taşımalarında ise Türk Ticaret Kanunu'nun 882. maddesi aynı 8,33 SDR sınırını uygular.
Sınır malın değerine değil ağırlığına bağlıdır. Ağır ve ucuz yükte (inşaat demiri, granül plastik) tazminat çoğu zaman gerçek zararı karşılar; hafif ve pahalı yükte (elektronik, ilaç, yedek parça) ise büyük bir açık kalır.
SDR nedir, kuru nereden alınır?
SDR (Special Drawing Rights, Özel Çekme Hakkı) bir para birimi değil, IMF'nin oluşturduğu bir rezerv varlığıdır. Değeri ABD doları, euro, Çin yuanı, Japon yeni ve İngiliz sterlininden oluşan sepete göre her iş günü hesaplanır ve IMF tarafından yayımlanır. CMR'nin 23/7. maddesine göre çevirme, davaya bakan mahkemenin ülkesinin parasına, karar tarihindeki veya tarafların kararlaştırdığı tarihteki kurla yapılır. TTK ise yurt içi taşımada eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği günkü TCMB değerini esas alır.
Güncel kurla örnek hesap
IMF verisine göre 9 Ekim 2026'da 1 SDR yaklaşık 1,353 ABD doları ediyordu. Bu kurla kilogram başına sınır 8,33 × 1,353 ≈ 11,27 dolardır. Tam kayıp hâlinde üç farklı yükte sonuç şöyle değişir:
| Yük | Brüt ağırlık | Fatura değeri | CMR sınırı | Ödenecek tutar |
|---|---|---|---|---|
| Çelik profil | 20.000 kg | 18.000 USD | ≈ 225.400 USD | 18.000 USD (gerçek zarar) |
| Hazır giyim | 8.000 kg | 160.000 USD | ≈ 90.200 USD | ≈ 90.200 USD |
| Elektronik kart | 2.000 kg | 400.000 USD | ≈ 22.500 USD | ≈ 22.500 USD |
Kayıpta bu tutara ek olarak navlun, gümrük vergileri ve taşımayla ilgili diğer giderler kayıp oranında iade edilir (md. 23/4). Hasarda taşıyıcı malın değerindeki düşüşü öder; bu ödeme, hasarlı kısım tamamen kaybolsaydı ödenecek tutarı aşamaz (md. 25).
Sınır hangi durumlarda yükselir veya kalkar?
- Değer beyanı (md. 24): Gönderen, kararlaştırılan ek ücreti ödeyip CMR belgesine sınırı aşan bir değer yazdırırsa, tavan beyan edilen değere çıkar. Uygulama ayrıntıları değer beyanı ile limit artırma maddesinde anlatılır.
- Teslimde özel menfaat (md. 26): Belgeye yazılan özel menfaat tutarına kadar ek zarar istenebilir.
- Kasıt veya kasta eşdeğer kusur (md. 29): Zarar taşıyıcının ya da çalıştırdığı kişilerin kastından veya davaya bakan mahkemenin hukukuna göre kasta eşdeğer sayılan kusurundan doğmuşsa sınırlamadan yararlanılamaz. TTK 886. madde de pervasızca ve zararın gerçekleşme ihtimalinin bilinciyle yapılan davranışı bu kapsamda sayar.
Gecikmede tavan farklıdır
Teslim süresi aşıldığında CMR, gecikmeden doğan zarar için en fazla taşıma ücreti kadar ödeme öngörür (md. 23/5). Yurt içinde TTK bu tavanı navlunun üç katı olarak belirler. Hesaplama örnekleri CMR gecikme tazminatı maddesindedir. Taleplerde genel olarak bir yıllık, kasıt hâlinde üç yıllık zamanaşımı süresi işler.
Sık yapılan hatalar
- Taşıyıcının CMR sigortası poliçesini malın tam değerini karşılayan bir güvence sanmak. Bu poliçe taşıyıcının yasal sorumluluğunu, yani kural olarak 8,33 SDR/kg'ı karşılar.
- Brüt yerine net ağırlıkla hesap yapmak. CMR de TTK da ambalaj dahil brüt ağırlığı esas alır.
- Yüksek değerli yükte ne değer beyanı yapmak ne de ayrı bir nakliyat emtia sigortası yaptırmak.