Deniz nakliyat sigortası, gemiyle taşınan yükün yolculuk boyunca uğrayabileceği hasar, kayıp ve masrafları teminat altına alan emtia sigortasıdır. Taşıyanın yasal sorumluluğu koli başına 666,67 veya kilogram başına 2 SDR ile sınırlıdır ve yangın gibi bazı hâllerde hiç doğmaz. Bu yüzden yükün gerçek değerini çoğu zaman yalnız bu sigorta korur.
Deniz nakliyat sigortası neyi kapsar?
Poliçe yükü, yani gönderilen malı sigortalar; gemiyi veya taşıyanın sorumluluğunu değil. Kapsam çoğunlukla Londra sigorta piyasasının Institute Cargo Clauses (ICC) metinleriyle belirlenir. Üç temel seçenek vardır:
- ICC (A): İstisnalar dışında kalan bütün hasar ve kayıpları kapsar; “tüm riskler” olarak bilinir.
- ICC (B): Sayılan riskleri kapsar; yangın, batma, çatışma, deprem, deniz suyu girmesi ve yükleme-boşaltma sırasında denize düşen kolinin tam ziyaı bunlar arasındadır.
- ICC (C): En dar kapsamdır; yangın, infilak, karaya oturma, batma, çatışma ve denize atma gibi büyük kazalarla sınırlıdır.
Üç klozda da genel avarya katkı payı ve kurtarma masrafları teminattadır. Savaş ve grev riskleri ayrı klozlarla eklenir. Üç klozun teminat ve istisna listeleri ICC (A), (B), (C) klozları maddesinde yan yana karşılaştırılır.
Taşıyanın sorumluluğu neden yetmez?
Türk Ticaret Kanunu'nun 1186. maddesi, Lahey-Visby Kuralları'yla aynı sınırları uygular: taşıyan, hangisi yüksekse koli veya ünite başına 666,67 Özel Çekme Hakkı (SDR) ya da brüt ağırlığın kilogramı başına 2 SDR'yi aşan zarardan sorumlu olmaz. Malın cinsi ve değeri yüklemeden önce bildirilip konişmentoya yazılmışsa bu sınır uygulanmaz.
Örnek: Tek sandıkta taşınan 18 tonluk, 450.000 dolar değerindeki bir makine tamamen hasar görürse sınır 18.000 × 2 = 36.000 SDR'dir. SDR yaklaşık 1,35 dolar alındığında taşıyandan alınabilecek en yüksek tutar 50.000 doların altında kalır.
Sınırın ötesinde bir de sorumsuzluk hâlleri vardır. TTK 1180. madde uyarınca zarar geminin sevkine veya teknik yönetimine ilişkin bir hareketten ya da yangından doğduysa taşıyan yalnız kendi kusurundan sorumludur; kaptanın veya mürettebatın seyir hatası taşıyana yüklenemez. Bu durumda yük sahibi tazminatı ancak kendi sigortasından alır.
Genel avarya yük sahibini nasıl etkiler?
TTK 1272. madde, gemiyi ve yükü birlikte tehdit eden bir tehlikeden korumak için bilerek yapılan olağanüstü fedakârlık veya giderleri müşterek (genel) avarya sayar. Gemide çıkan yangını söndürmek için ambarların su basması, kurtarma römorkörü tutulması veya sığınma limanına girilmesi tipik örneklerdir. Bu giderler York-Anvers Kuralları'na göre gemi, yük ve navlun arasında değerleri oranında paylaştırılır. Kendi yükü hiç hasar görmemiş bir gönderici de katkı payı öder ve teminat vermeden yükünü teslim alamaz. Sigortalı yükte bu teminatı sigortacı verir; sigortasız yükte nakit depozito istenebilir. Ayrıntılar genel avarya maddesindedir.
Konteyner taşımasında hangi riskler öne çıkar?
- Koli sayımı: TTK 1186/3'e göre konteyner içindeki koliler konişmentoya tek tek yazılmışsa sınır her koli için ayrı hesaplanır; yazılmamışsa konteyner tek koli sayılır.
- Yoğuşma: Sıcaklık farkı konteyner içinde terleme yaratır; nemden etkilenen yükte nem alıcı ve uygun ambalaj gerekir.
- İstif ve sabitleme: Sigortalının kendisinin yaptığı yetersiz istif, ICC klozlarında ambalaj yetersizliği istisnasına girebilir.
- Güverte yükü: Ağır havada güverteden düşen konteynerler için poliçenin güverte yükünü kapsayıp kapsamadığı kontrol edilmelidir.
Poliçe kurulurken nelere bakılır?
- Satış şartına göre sigortayı kimin yaptıracağı belirlenir; CIF ve CIP'te satıcı, FOB ve CFR'de alıcı yaptırır.
- Sigorta bedeli genellikle fatura değeri artı navlun ve %10 beklenen kâr üzerinden belirlenir; hesap için nakliyat sigortası bedeli maddesine bakılabilir.
- Kloz, muafiyet tutarı ve depodan depoya süre kontrol edilir.
- Hasar fark edildiğinde boşaltma sırasında tutanak tutulur ve taşıyana yazılı ihbar gecikmeden yapılır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in Mart 2024'ten bu yana Rusya'dan Akkuyu'ya yaptığı 450'yi aşan sevkiyatın çoğu Tuapse–Taşucu RoRo hattından, yani deniz bacağı içeren bir rotadan geçti. Bu tür sevkiyatlarda uluslararası taşıma sigortası kapsamının hem kara hem deniz bacağını kesintisiz kapsayıp kapsamadığı yükleme öncesinde birlikte kontrol edilir.