Nakliyat emtia sigortası, taşınan malın kendisini yolculuk boyunca kayıp, hasar ve çalınmaya karşı koruyan sigortadır. Taşıyıcının kusuruna bakmadan, poliçedeki sigorta bedeli üzerinden ödeme yapar. Kimin yaptıracağını satış sözleşmesindeki Incoterms kuralı belirler; kapsam ise genellikle Londra Enstitüsü'nün ICC (A), (B) veya (C) klozlarından biriyle seçilir.
Neyi korur, neyi korumaz?
Emtia sigortası yük sahibinin menfaatini korur: fabrikadan çıkan malın alıcının deposuna sağlam ulaşmasını güvenceye alır. Karayolu, denizyolu, havayolu, demiryolu ve bunların birleşimi olan multimodal taşımalarda kullanılır. Türkiye'deki poliçeler Emtea Nakliyat Sigortası Genel Şartları'na dayanır; uluslararası işlerde bunlara Institute Cargo Clauses (ICC) klozları eklenir. ICC klozlarının transit hükmüne göre teminat “depodan depoya” işler: mal yükleme için yerinden oynatıldığında başlar, son depoda teslimle biter. Deniz taşımasında, boşaltmadan sonra 60 gün geçtiğinde de sona erer.
Kapsam dışında kalan başlıca durumlar şunlardır: yetersiz ambalaj, malın kendi niteliğinden doğan bozulma, olağan fire ve sızıntı, gecikme, sigortalının kastı. Savaş ve grev riskleri ayrı klozla eklenir. Ayrıntılı liste emtia sigortasının kapsamadığı durumlar maddesindedir.
CMR sigortası varken neden gerekir?
Taşıyıcının CMR sigortası malı değil taşıyıcının yasal sorumluluğunu korur. Bu sorumluluk brüt kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlıdır ve mücbir sebep, ambalaj kusuru gibi hâllerde hiç doğmaz. 2 ton elektronik kartın değeri 400.000 dolar olsa bile CMR üzerinden alınabilecek tutar 25.000 doları geçmez. Emtia poliçesi ise kusur aramadan sigorta bedelini öder, sonra taşıyıcıya rücu eder. İki sigortanın karşılaştırması CMR ve emtia sigortası farkı maddesinde yer alır.
Kim yaptırır?
Sigortayı, yolculuk sırasında riski taşıyan taraf yaptırır. Bunu Incoterms 2020 belirler:
| Incoterms kuralı | Sigortayı kim yaptırır? | Asgari şart |
|---|---|---|
| EXW, FCA, FAS, FOB, CFR, CPT | Ana taşımada risk alıcıda; alıcı kendi menfaatine yaptırır | Zorunluluk yok |
| CIF | Satıcı, alıcı lehine yaptırır | En az ICC (C), sözleşme bedelinin %110'u |
| CIP | Satıcı, alıcı lehine yaptırır | En az ICC (A), sözleşme bedelinin %110'u |
| DAP, DPU, DDP | Risk teslime kadar satıcıda; satıcı kendi menfaatine yaptırır | Zorunluluk yok |
Kural bazında ayrıntı için Incoterms'e göre sigortayı kim yaptırır maddesine bakılabilir.
Teminat türleri nelerdir?
- ICC (A), “tüm riskler”: Açıkça hariç tutulanlar dışındaki her türlü ani ve beklenmedik kayıp ve hasar. Hırsızlık, kırılma ve ıslanma bu teminatın içindedir; uygulaması All Risks nakliyat emtia teminatı sayfasında ayrıca ele alınır.
- ICC (B): (C)'deki risklere ek olarak deprem, yıldırım, dalgayla denize düşme, deniz veya nehir suyunun ambar ya da konteynere girmesi, yükleme-boşaltmada düşen tam koli kaybı.
- ICC (C): Yangın, patlama, geminin karaya oturması veya batması, kara aracının devrilmesi, çatışma, genel avarya fedakârlığı ve denize atma gibi büyük olaylar.
- ICC (Air): Hava kargo için “tüm riskler” benzeri teminat.
Seçim yapılırken yükün kırılganlığı ve hırsızlık riski belirleyicidir: elektronik veya makine parçası için ICC (A), dökme hammadde için çoğu zaman ICC (C) tercih edilir.
Taşıma moduna göre nelere dikkat edilir?
Karayolunda en sık hasar sebepleri devrilme, kötü istifleme ve park alanında hırsızlıktır; ICC (C) bunların yalnız ilkini karşılar. Deniz taşımasında genel avarya katkı payı ve ambar terlemesi öne çıkar. Ro-Ro'da tır gemide taşındığından hem kara hem deniz riski aynı poliçede düşünülmelidir. Ağır ve gabari dışı yüklerde montaj gecikmesi gibi zararlar ayrı proje kargo teminatı gerektirir. Çok modlu sevkiyatlar için uluslararası taşıma sigortası tek poliçede tüm aşamaları kapsayacak şekilde kurgulanabilir.
Sigorta bedeli nasıl belirlenir?
Yaygın uygulama, CIF değerine (mal + navlun + sigorta) yüzde 10 beklenen kâr eklemektir. Bedel düşük tutulursa eksik sigorta kuralı işler ve tazminat aynı oranda azalır. Hesap yöntemi sigorta bedeli maddesinde örneklenir.