Breakbulk yük, konteynere sığmayan ya da konteynerle taşınması ekonomik olmayan, parça parça elleçlenen yüktür. Makine, çelik konstrüksiyon, boru, trafo ve kazan gibi kalemler gemi ambarına veya güvertesine vinçle tek tek yüklenir, sabitlenir ve varışta yine tek tek indirilir. Dökme yükten farkı, her parçanın sayılabilir ve ayrı işaretli olmasıdır.
Breakbulk hangi yükleri kapsar?
Terim, konteyner öncesi dönemin "genel kargo" anlayışından gelir: yük ambalajlı ya da ambalajsız, ama her zaman adetle sayılan parçalardan oluşur. Bugün breakbulk denince üç grup akla gelir:
- Çelik ve metal ürünler: bobin, sac, profil, ray, boru demetleri.
- Proje parçaları: kazan, kolon, trafo, türbin gövdesi, köprü kirişi; ağır olanlara "heavy lift" de denir.
- Diğer parça yükler: kereste paketleri, iş makineleri, sandıklı makine aksamı.
| Yük tipi | Taşıma birimi | Elleçleme | Örnek |
|---|---|---|---|
| Breakbulk | Tek tek parça | Vinç, sapan, forklift | Trafo, çelik bobin |
| Konteyner | Standart kutu | Terminal vinci, tek hareket | Paletli tüketim malı |
| Dökme | Ambar hacmi | Kepçe, konveyör, pompa | Tahıl, kömür, klinker |
| RoRo | Tekerlekli birim | Rampadan sürerek | Tır, iş makinesi |
Ambarsız yük akışı için dökme yük taşımacılığı, tekerlekli ağır birimler için RoRo gemisiyle ağır yük taşınması maddelerine bakılabilir.
Breakbulk sevkiyatı nasıl planlanır?
- Parça listesi: Her kalemin ölçüsü, brüt ağırlığı, ağırlık merkezi ve kaldırma noktaları çizimle verilir.
- Gemi seçimi: Kendi vinçleri olan çok amaçlı (multipurpose) gemiler ya da ağır kaldırma gemileri tercih edilir. Gemi vinci yetmiyorsa limanda mobil vinç kiralanır.
- İstif planı: Ambar ve güverte yerleşimi, parçaların üst üste konup konamayacağı ve deniz koşullarına göre bağlama noktaları belirlenir.
- Bağlama ve takozlama: Zincir, spanzet, kaynaklı stoperler ve ahşap takozlarla yapılan lashing işlemi parçayı gemi yapısına sabitler.
- Yükleme, sefer, tahliye: Yükleme ve tahliyede sörvey raporu hazırlanır; hasar varsa gemi kayıtlarına not düşülür.
IMO'nun Yük İstifleme ve Sabitleme Güvenli Uygulama Kodu (CSS Code), standart dışı yüklerin bağlanmasına dair ilkeleri belirler; istifi planlayan ve denetleyen personelin gemideki Yük Sabitleme El Kitabı'nı (Cargo Securing Manual) iyi bilmesini bekler. Ölçüsü liman ve gemi sınırlarını zorlayan parçalarda gabari dışı yükün deniz yoluyla taşınması ayrı bir planlama konusudur.
Proje kargo ile ilişkisi nedir?
Her proje kargosu breakbulk değildir, her breakbulk da proje kargosu değildir. Bir enerji santralinin buhar kazanı hem proje kargosu hem breakbulk'tur. Düzenli çelik bobin sevkiyatı ise breakbulk'tur ama proje değildir. Bazı büyük parçalar ise flat rack konteyner üzerinde, konteyner gemisinde gabari dışı (OOG) yük olarak gider; bu seçenek parça flat rack ölçülerine ve ağırlık sınırına sığdığında genellikle daha sık sefer imkânı sunar.
Navlun ve liman masrafları nasıl oluşur?
Breakbulk navlunu çoğunlukla W/M esasıyla, yani ton ya da metreküpten hangisi büyükse ona göre hesaplanır. Hafif ama hacimli bir kolon metreküpten, yoğun bir çelik blok tondan fiyatlanır. Ağır kaldırmalarda belirli bir tonajın üzerindeki parçalar için ek ücret uygulanır.
Yükleme ve tahliye masraflarının kime ait olduğu navlun şartıyla belirlenir. Liner terms şartında elleçleme navluna dahildir; FIO (free in and out) şartında yükleme ve boşaltma yük tarafına kalır. Bunlara rıhtım ücreti, vinç kirası, ardiye, sörvey ve gerekirse eskortlu liman içi taşıma eklenir.
Sık yapılan hatalar
- Ağırlık merkezini ve kaldırma noktalarını parça üzerinde işaretlememek.
- Güvertede taşınacak parçayı korozyona karşı korumamak ve sigorta poliçesinde güverte yükü teminatını ayrıca netleştirmemek.
- Limana kadar olan karayolu ayağında özel izin süresini hesaba katmamak; gemi kaçarsa bir sonraki sefer haftalar sonra olabilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global proje taşımacılığında parçanın fabrikadan limana karayolu ayağını ve izin süreçlerini deniz bağlantısıyla birlikte planlar. Gabari dışı yükte KGM özel izninin hızlı alınması limana yetişme süresini kısaltır; Voronej–Mersin sevkiyatında bu izin bir günde alınmıştı.