Flat rack, yan duvarları ve tavanı olmayan, güçlendirilmiş bir taban ile iki uç başlıktan oluşan özel konteyner tipidir. Başlıkları katlanabilen modeller boşken üst üste istiflenir. Genişliği veya yüksekliği standart konteynere sığmayan makine, boru, kablo makarası, araç ve çelik konstrüksiyon gibi OOG yüklerin deniz yoluyla taşınmasında kullanılır.
Flat rack'i diğer konteynerlerden ayıran ne?
Flat rack'in yükü taşıyan kısmı, ağır çelik kirişlerle güçlendirilmiş ve üzeri çoğunlukla ahşap kaplı bir tabandır. Köşelerdeki standart dökümler sayesinde gemide, terminalde ve kamyon şasisinde diğer konteynerler gibi elleçlenir. Yanlarda ve tabanda çok sayıda bağlama halkası bulunur. Yük yanlardan ve üstten serbest kaldığı için konteynerin dış ölçüsüyle sınırlanmaz; yükleme vinçle üstten ya da forkliftle yandan yapılabilir.
İki ana tip vardır. Sabit başlıklı modellerde uç duvarlar kaynaklıdır. Katlanır başlıklı modellerde başlıklar tabana yatırılır; boş ekipman birkaç kat üst üste konarak tek konteyner yeri kaplar ve boş taşıma maliyeti düşer. Başlıksız düz platformlar ise ayrı bir ekipman olarak sınıflandırılır.
| Özellik (yaklaşık) | 20' flat rack | 40' flat rack |
|---|---|---|
| Başlıklar arası iç uzunluk | 5,6–5,9 m | 11,6–12,1 m |
| Dara | 2,5–3 ton | 4,5–6 ton |
| Azami yük | Yaklaşık 30 ton | Yaklaşık 40 ton |
Değerler hat şirketine ve konteyner serisine göre değişir; rezervasyondan önce ekipmanın teknik föyü istenmelidir.
Hangi yükler için kullanılır?
Flat rack, ölçüsü konteynerden taşan ama tek parça hâlinde gemiye konması gereken yükler içindir. Tipik örnekler iş makineleri, jeneratör ve transformatörler, boru demetleri, büyük kablo makaraları, tekneler, çelik yapı elemanları ve sanayi kazanlarıdır. Bu tür yüklere genel olarak OOG (out of gauge) yük denir.
| Yükün durumu | Genellikle uygun ekipman |
|---|---|
| Yalnız yukarıdan taşıyor, yanlar uygun | Open top konteyner |
| Yanlardan veya hem yan hem üstten taşıyor | Flat rack |
| Ağırlık tek flat rack kapasitesini aşıyor | Yan yana birden çok flat rack üzerinde platform düzeni veya breakbulk |
| Kendi tekerleğiyle yürüyebiliyor | Çoğu zaman RoRo |
Yük nasıl yerleştirilir ve bağlanır?
- Yük dağıtımı: Yükün ağırlık merkezi tabanın ortasına getirilir. Küçük bir yüzeye binen ağır yük, ana kirişlere oturan kalaslarla geniş alana yayılır.
- Bağlama: Zincir veya spanzetler bağlama halkalarının kapasitesine göre seçilir; yük ileri-geri ve yanlara karşı ayrı ayrı sabitlenir. Hesap yöntemi bağlama kuvveti hesabı maddesinde anlatılır.
- Koruma: Açıkta kalan yük, deniz suyuna ve rüzgâra karşı branda veya streçle örtülür; brandanın kendisi de bağlanır.
- Kayıt: Bağlama bitince yük dört yönden fotoğraflanır, ölçüler yükün en dış noktasından yeniden alınır.
Uluslararası kurallar IMO'nun CSS Code (yük istif ve bağlama) ile IMO/ILO/UNECE CTU Code (taşıma birimlerine yükleme) belgelerinde yer alır.
Gemide istif kısıtları ve ek navlun
Taşan yük, komşu sıralara konteyner konmasını engeller. Bu yüzden OOG flat rack'ler genellikle güvertede veya istifin en üstünde taşınır ve hattın ön onayını ister. Onay için yükün çizimi, net ölçüleri, ağırlığı, ağırlık merkezi ve bağlama planı verilir. Yandan 30 cm taşan bir yük bile yanındaki yerin satılamamasına yol açabilir; hat bu kayıp yerleri ek navlun olarak faturalar. Üstten taşan yük, standart spreaderla kaldırılamadığı için terminalde özel kaldırma ekipmanı ve ek elleçleme ücreti gerektirir.
Sık yapılan hatalar
- Ölçüyü yükün en dış noktasından değil sandık veya şasi ölçüsünden bildirmek.
- Limana giden karayolu bölümünü unutmak: 2,55 m'yi aşan yük şasi üzerinde de yol izni ister.
- Boş flat rack'in her limanda hazır olduğunu varsaymak; ekipman sınırlıdır ve erken rezervasyon gerekir.
Flat rack'in limandan sahaya kadar planlanması konteyner taşımacılığı ile karayolu izinlerinin birlikte yürütülmesini gerektirir.