Konişment (Bill of Lading, B/L), deniz taşımasında taşıyanın ya da onun adına kaptan veya acentenin düzenlediği, eşyanın teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren, taşıma sözleşmesini ispatlayan ve varış limanında yükün yalnız ibraz edene teslim edilmesini sağlayan kıymetli evraktır. Emre, nama veya hamiline düzenlenebilir; akreditifli satışlarda bankanın aradığı temel taşıma belgesidir.
Konişmentin üç işlevi nedir?
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 1228 konişmentoyu, taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı ancak onun ibrazı karşılığında teslim etmekle yükümlü olduğu senet olarak tanımlar. Bu tanım belgenin üç ayrı işini bir arada anlatır:
- Teslim makbuzu: Kap sayısı, brüt ağırlık, işaretler ve eşyanın görünür durumu yazılır. Hasar veya eksik şerhi olmayan belgeye "temiz" (clean) konişment denir.
- Taşıma sözleşmesinin kanıtı: Konişment navlun sözleşmesinin kendisi değil, kanıtıdır. Taşıyan ile konişment hamili arasındaki ilişkide konişmentteki kayıtlar esas alınır (TTK m. 1237).
- Eşyayı temsil eden belge: Konişmentin yetkili kişiye teslimi, eşyanın zilyetliğinin devri sonucunu doğurur (TTK m. 1234). Bu sayede yük denizdeyken satılabilir veya bankaya rehin verilebilir.
Emre, nama ve hamiline konişment arasındaki fark
| Tür | Consignee alanı | Nasıl devredilir? | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Nama yazılı (straight) | Belirli bir alıcının adı | Ciroyla devredilemez | Peşin ödemeli satış, grup içi sevkiyat |
| Emre yazılı (to order) | "To order" veya "to order of [banka]" | Ciro ve teslimle | Akreditif, vesaik mukabili ödeme |
| Hamiline (bearer) | Boş bırakılır | Yalnız teslimle | Nadir; kayıp ve çalınma riski yüksek |
Belge zamanlamasına göre de ikiye ayrılır. Eşya teslim alınıp henüz gemiye konmadıysa "tesellüm konişmentosu" (received for shipment), yükleme tamamlandıktan sonra "yükleme konişmentosu" (shipped on board) düzenlenir. Tesellüm konişmentosuna geminin adı ve yükleme tarihi şerh edilirse yükleme konişmentosu hükmüne geçer.
Orijinal nüsha neden bu kadar önemli?
Konişment genellikle üç orijinal olarak basılır ve üzerinde "3/3" gibi bir ibareyle kaç nüsha düzenlendiği yazar. Birden çok nüsha varsa eşya, tek bir nüshanın meşru hamiline teslim edilir (TTK m. 1230); bir nüsha kullanıldığında diğerleri hükümsüz kalır. Bu yüzden bankalar ve alıcılar tam seti (full set) ister. "Copy – non negotiable" yazan kopyalarla yük teslim alınamaz. Belge ibrazının gerekmediği akışlarda telex release veya sea waybill kullanılır.
Konişmenti kim düzenler?
TTK'ya göre konişment kaptan, taşıyan ya da kaptanın yetkilendirdiği bir temsilci tarafından taşıyan adına imzalanır. Uygulamada hat şirketi veya acentesi yükletenin gönderdiği talimata (shipping instruction) göre taslak hazırlar; yükleten taslağı onaylar, yükleme sonrası orijinaller basılır. Konsolide yüklerde forwarder kendi müşterisine house B/L verir, hat şirketi ise forwarder'a master B/L keser. Bu ayrım master B/L ile house B/L farkı maddesinde ayrıntılı anlatılır.
Akreditifte konişment nasıl incelenir?
ICC'nin UCP 600 kuralları (m. 20) bankanın kabul edeceği konişmentte şunları arar: taşıyanın adı ve taşıyan, kaptan ya da acentenin imzası; eşyanın adı belirtilen gemiye yüklendiğini gösteren "on board" ibaresi ve tarihi; akreditifteki yükleme ve boşaltma limanları (bkz. POL ve POD); tek orijinal ya da belirtilen nüsha sayısının tamamı. UCP 600 m. 14(c)'ye göre orijinal taşıma belgesi yükleme tarihinden en geç 21 takvim günü içinde ve akreditifin geçerlilik süresi dolmadan sunulmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Consignee ve notify alanlarının akreditif metninden farklı yazılması
- Eşya tanımının ve kap sayısının ticari faturayla uyuşmaması
- Orijinallerin farklı kuryelerle parça parça gönderilmesi
- LCL sevkiyatta house ve master B/L numaralarının karıştırılması
- Gemi kalktıktan sonra yapılan düzeltmeler için ek ücret ve gecikmenin hesaba katılmaması
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global 2014'ten bu yana 5.000'i aşkın taşıma, son iki yılda ise 1.500'ü aşkın uluslararası sefer gerçekleştirdi; Rusya–Akkuyu hattındaki sevkiyatların çoğu Tuapse–Taşucu RoRo hattıyla taşındı. Deniz yolu taşımacılığı sevkiyatlarında konişment taslağının akreditif ve faturayla uyumu için mevzuat danışmanlığı ekibinden destek alınabilir.