İş makinesi taşımada dorse, makinenin taşıma yüksekliğine, işletme ağırlığına ve yürüyüş tipine göre seçilir. Hafif ve alçak makineler rampalı düz platformda veya semi-lowbed dorsede taşınır; yüksek ve ağır ekskavatör ile dozerler lowbed dorse ister. Amaç, yük dâhil toplam yüksekliği 4,00 m sınırının altında tutmak ve dingil yüklerini dengeli dağıtmaktır.
Dorse seçimini hangi ölçüler belirler?
Doğru dorseyi bulmak için üç bilgi gerekir: makinenin taşıma pozisyonundaki yüksekliği, ataşmanlarıyla birlikte gerçek işletme ağırlığı ve en geniş noktası. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesi yük dâhil 2,55 m genişlik ve 4,00 m yükseklik sınırı koyar; beş ve daha fazla dingilli katarda toplam ağırlık 40 tonla sınırlıdır. Bu ölçülerden birini aşan bölünemez yük, ancak KGM'nin özel izniyle yola çıkabilir. Sınır değerlerin tamamı yasal gabari ölçüleri maddesinde yer alır.
Katalogdaki ağırlık çoğu zaman standart kova ve bomla verilir. Hidrolik kırıcı, uzun bom, ek karşı ağırlık veya paletlerde biriken çamur birkaç tonluk fark yaratabilir. Bu yüzden ölçü ve ağırlık, makinenin yükleneceği hâliyle bildirilmelidir.
Hangi makineye hangi dorse uygun?
| Makine | Tipik dorse | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Mini ekskavatör, beko loder, forklift | Rampalı düz platform veya semi-lowbed | Rampa eğimi, lastik ve palet kayması |
| 20–30 tonluk paletli ekskavatör | Semi-lowbed veya kuyulu lowbed | Katlanmış kol ve kabin yüksekliği |
| Dozer | Lowbed | Bıçak genişliği çoğu modelde 2,55 m'yi aşar; bıçak ayrı taşınabilir |
| Greyder, silindir | Semi-lowbed veya lowbed | Greyderde uzunluk ve ön-arka çıkıntı |
| 40 tonu aşan ekskavatör, paletli vinç gövdesi | Çok dingilli, sökülebilir boyunlu lowbed | Karşı ağırlık ve bom ayrı araçta |
| Uzun bomlu delici, kazık makinesi | Uzayabilir lowbed | Arka çıkıntı işaretlemesi |
Seçimi çoğu zaman birkaç santimetre belirler. Taşıma yüksekliği 3,15 m olan bir dozer, platformu 0,90 m olan semi-lowbedde 4,05 m'ye çıkar ve sınırı aşar. Aynı makine 0,70 m'lik kuyulu bir lowbed dorsede 3,85 m'de kalır. Daha hafif ve alçak makinelerde ise semi-lowbed hem daha kolay bulunur hem daha ekonomiktir.
Makine dorseye nasıl yüklenir?
- Zemin ve rampa kontrolü: Dorse düz ve sağlam zeminde durur, rampalar makinenin tırmanma kabiliyetine uygun açıda açılır. Rampa ve platformdaki çamur, yağ ve buz temizlenir.
- Kendi tahrikiyle çıkış: Operatör, aşağıdan yön veren bir işaretçiyle düşük hızda ve düz hatta çıkar. Rampa üzerinde yön düzeltmesi ve üst yapı döndürmesi yapılmaz.
- Konumlandırma: Makinenin ağırlık merkezi dingil grubuna göre yerleştirilir; öne veya arkaya kayan yük, toplam ağırlık uygun olsa bile tek dingili aşırı yükler.
- Kol ve kova sabitleme: Kol katlanır, kova platforma indirilir ve takozla desteklenir. Üst yapı döner kilidi takılır, park freni çekilir, hidrolik basınç boşaltılır.
- Bağlama: Makine, üreticinin gösterdiği bağlama noktalarından en az dört yönde zincirle bağlanır. Sökülen kova, bıçak ve ataşmanlar ayrıca sabitlenir. Gerekli kuvvet EN 12195-1'e göre bağlama hesabıyla bulunur.
- Son ölçüm: Yükleme bittikten sonra kabin, egzoz, ikaz lambası ve kol üzerindeki en yüksek nokta yeniden ölçülür. Gerçek ölçü izin belgesindeki ölçüyle karşılaştırılır.
Kim neyden sorumludur?
Gönderici, makinenin doğru ölçü ve ağırlık bilgisini ve bağlama noktalarını gösteren dokümanı verir. Taşıyıcı, uygun dorseyi, bağlama ekipmanını ve gereken izinleri sağlar. Makineyi dorseye çoğunlukla gönderici tarafın operatörü sürer; bu nedenle yükleme sırasındaki rol paylaşımı önceden yazılı olarak belirlenmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Katalog ağırlığını esas alıp kırıcı veya ek karşı ağırlığı hesaba katmamak.
- Kovayı havada bırakmak ya da kovanın içinde malzeme taşımak.
- Paletlerdeki çamuru temizlemeden yola çıkmak; dökülen çamur hem ağırlık hem trafik riski yaratır.
- Yüksekliği yükleme öncesindeki tahmine göre bildirmek ve izin ölçüsüyle gerçek ölçünün tutmaması.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, iş makinesi sevkiyatlarında dorse seçimini, bağlama düzenini ve gabari dışı ve ağır yük izinlerini tek planda ele alır. Voronej–Mersin sevkiyatında KGM özel iznini 1 günde almıştır.