Gabari dışı yük, bir araca yüklendiğinde Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesindeki 2,55 m genişlik, 4,00 m yükseklik, 16,50 m çekici ve yarı römork uzunluğu veya 40 ton toplam ağırlık sınırlarından en az birini aşan, parçalara ayrılamayan yüktür. Bu yük ancak KGM'den alınan özel izinle, belirlenen güzergâh ve şartlarda taşınabilir.
Gabari kavramı neyi ölçer?
Gabari, bir aracın yüklü ya da yüksüz hâlde yolda güvenle ilerleyebilmesi için izin verilen dış ölçülerdir. Genişlik, yükseklik ve uzunluk araç ile yük birlikte ölçülür. Ağırlık tarafında ise yalnız toplam ağırlık değil, her dingilin yola aktardığı yük de sınırlıdır. Yükün kendisi küçük olsa bile araç kombinasyonu bu ölçüleri aşıyorsa taşıma gabari dışı sayılır.
| Ölçüt | Yasal sınır (KTY md. 128) | Pratikte anlamı |
|---|---|---|
| Genişlik | 2,55 m (frigorifik yapıda 2,60 m) | Standart şerit içinde kalan en geniş araç |
| Yükseklik | 4,00 m | Üst geçit, tünel ve enerji hattı altından geçiş payı |
| Uzunluk | 16,50 m (çekici + yarı römork), 18,75 m (kamyon + römork) | Kavşak ve viraj dönüş yarıçapı |
| Toplam ağırlık | 40 ton (5 ve daha fazla dingilli katar) | Köprü ve üstyapı kapasitesi |
| Dingil ağırlığı | 10 ton tahriksiz, 11,5 ton tahrikli tek dingil | Asfalt ve sanat yapılarının yük taşıma gücü |
Ayrıntılı tablo için karayolunda yasal gabari ölçüleri maddesine bakılabilir.
Neden ayrı bir taşıma türü olarak ele alınır?
Yönetmelik, sınırları aşan yükün taşınmasına yalnızca yükün bölünemediği ve karayolundan başka imkânın bulunmadığı durumlarda izin verir. Bu nedenle bölünemez yük şartı izin sürecinin temelidir. Yük sökülerek yasal ölçülere indirilebiliyorsa özel izin yerine parçalı sevkiyat istenir.
İzin alındığında da iş bitmez. Gabari dışı bir taşıma şu ek unsurları gerektirir:
- KGM'nin belirlediği güzergâh, saat ve hız şartları,
- yükün boyuna uygun lowbed, uzayabilir dorse veya modüler treyler,
- genişlik ve uzunluğa göre eskort aracı, gerekirse kolluk refakati,
- köprü, menfez, üst geçit ve elektrik hatlarının önceden kontrolü.
Hangi yükler gabari dışıdır?
Enerji ve sanayi projelerinin ana ekipmanları bu sınıfa girer. Güç transformatörleri, endüstriyel kazanlar, petrokimya kolonları, rüzgâr türbini kanatları, büyük iş makineleri ve köprü kirişleri tipik örneklerdir. Nükleer santral ekipmanı uç örnektir: Akkuyu NGS'nin 3. ünitesi için üretilen reaktör basınç kabı yaklaşık 350 ton ağırlığında ve 11,45 m boyundadır; aynı santrale gelen VVER-1200 buhar jeneratörlerinin her biri ise 340–355 ton ağırlığında ve 14–15 m boyundadır.
Karayolu, deniz ve sahada fark nerede başlar?
Karayolunda belirleyici olan KGM iznidir. Denizde aynı yük flat rack veya open top konteynerde, breakbulk olarak ya da RoRo gemisinde taşınabilir; burada sınırı gemi ambarı, rampa kapasitesi ve liman vinçleri çizer (bkz. gabari dışı yükün deniz yoluyla taşınması). Proje sahasında ise yükün yerine konması SPMT, jacking-skidding ve vinç kaldırma planıyla yapılır.
Sık yapılan hatalar
- Yükün ölçüsünü ambalajsız vermek; sandık, kızak ve bağlama elemanları genişliği birkaç santimetre artırabilir.
- Yüksekliği dorse platformu eklenmeden hesaplamak.
- Toplam ağırlığı sınırın altında görüp dingil yükünü kontrol etmemek.
- Güzergâh etüdü yapılmadan teslim tarihi taahhüt etmek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, gabari dışı ve ağır yük taşımacılığında izin, araç seçimi ve eskort organizasyonunu birlikte planlar. Örneğin Voronej–Mersin sevkiyatında KGM özel izni başvurudan sonraki bir gün içinde çıkarıldı. Adım adım süreç gabari dışı yük taşımacılığı rehberinde anlatılır.