Proje taşımacılığı, enerji santrali, rafineri, maden veya altyapı gibi büyük bir yatırımın ekipman ve malzemesinin, önceden hazırlanan bir plana göre çoğu zaman birden fazla taşıma türüyle üretim yerinden kurulum sahasına götürülmesidir. Standart dışı ölçü ve ağırlıklar, izinler, takvim ve saha teslimi tek bir proje programı içinde yönetilir.
Proje taşımacılığını sıradan nakliyeden ne ayırır?
Sıradan nakliyede yük bellidir, araç standarttır ve teslim tarihi esnektir. Proje taşımacılığında ise her sevkiyat bir mühendislik işidir: yükün ağırlık merkezi hesaplanır, bağlama düzeni çizilir, güzergâh yerinde incelenir. Teslim tarihi de montaj takvimine bağlıdır; bir türbin rotorunun bir hafta gecikmesi sahadaki vinç ve montaj ekibinin boşta beklemesi demektir. Konunun ayrıntılı karşılaştırması proje lojistiği ile klasik nakliye farkı maddesindedir.
| Ölçüt | Klasik nakliye | Proje taşımacılığı |
|---|---|---|
| Yük tipi | Paletli, koli, konteyner | Ağır, gabari dışı, tek parça ekipman |
| Planlama | Günler | Haftalar veya aylar |
| Belgeler | Fatura, CMR, konişment | Bunlara ek olarak izinler, kaldırma planı, yöntem bildirimi |
| Taşıma türü | Çoğunlukla tek tür | Karayolu, deniz, RoRo, iç su yolu birlikte |
| Teslim noktası | Depo veya fabrika kapısı | Temel üzeri veya montaj noktası |
Hangi sektörlerde kullanılır?
- Enerji: nükleer ve termik santral ekipmanı, güç transformatörleri, rüzgâr türbini kanat ve kuleleri.
- Petrokimya ve rafineri: damıtma kolonları, reaktörler, basınçlı tanklar.
- Madencilik: kırıcılar, değirmen gövdeleri, büyük iş makineleri.
- Altyapı: köprü kirişleri, tünel açma makineleri, prefabrik modüller.
- Ağır sanayi: presler, fırınlar, endüstriyel kazanlar.
Hangi taşıma türleri birlikte kullanılır?
Proje yükü yolculuğunu nadiren tek bir araçla tamamlar. Tipik zincir şöyledir: fabrikadan limana lowbed veya modüler treyler, limandan limana breakbulk gemisi, RoRo ya da flat rack konteyner, varış limanından sahaya yeniden karayolu. Nehir ve kanal bağlantısı olan bölgelerde iç su yolu mavnaları da devreye girer. Her aktarma noktası ayrı bir kaldırma, bağlama ve gümrük adımı demektir; plan bu yüzden aktarma sayısını en aza indirecek şekilde kurulur.
Proje taşımacılığı hangi aşamalardan geçer?
- Fizibilite: Ölçü ve ağırlıklar alınır, alternatif rotalar karşılaştırılır, köprü ve üst geçitler incelenir. Bu iş proje kargo fizibilite çalışması olarak raporlanır.
- Mühendislik: Araç kombinasyonu, dingil yükleri, bağlama hesabı, kaldırma planı ve yöntem bildirimi hazırlanır.
- İzinler: Türkiye'de KGM özel izni; yurt dışında her transit ülkenin ayrı izni; liman ve rıhtım onayları alınır.
- Sigorta: Yük değeri ve gecikme riskine göre proje kargo poliçesi düzenlenir.
- Taşıma ve gümrük: Ana taşıma yapılır; aktarma noktalarında gözetim ve gümrükleme yürütülür.
- Saha teslimi: Yük sahaya alınır ve ekipman yerine yerleştirilir.
Kim yönetir?
Süreci genellikle proje forwarder'ı ya da taşıma işleri organizatörü yönetir. Bu firma taşıyıcıları, vinç ve SPMT kiralayıcılarını, eskort firmalarını, liman işletmelerini ve gümrük müşavirlerini tek bir plan altında koordine eder. Yatırımcı veya EPC yüklenicisi ise teslim takvimini ve kabul şartlarını belirler. Türkiye'de bu rol için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Taşıma İşleri Organizatörü (TİO) yetki belgesi bulunur.
Sık yapılan hatalar
- Ekipman ölçülerini teklif aşamasında tahminî vermek.
- Son kilometreyi, yani saha içi yolları ve zemin taşıma kapasitesini plana almamak.
- İzin süresini takvime eklemeden gemi rezervasyonu yapmak.
- Bir yükün gabari dışı olduğunu yükleme gününde fark etmek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global 2014'ten bu yana 1.500'ü aşkın uluslararası sefer yaptı ve TİO yetki belgesiyle çalışır. Proje taşımacılığı kapsamında Rusya–Akkuyu hattında Mart 2024'ten bu yana 450'yi aşkın sevkiyatı RoRo ve karayolu kombinasyonlarıyla yönetti.