Soğuk zincir karayolu taşımacılığı, ilaç ve gıda gibi sıcaklığa duyarlı ürünlerin önceden soğutulmuş frigorifik araçta, belirlenen aralıkta (ör. +2/+8 °C veya −18 °C altı) yüklemeden teslime kadar kesintisiz tutulması ve sıcaklığın kayıt altına alınmasıyla yapılır. İlaçta GDP kuralları, çabuk bozulan gıdada ATP Anlaşması esas alınır.
Zincir hangi halkalardan oluşur, nerede kırılır?
Soğuk zincir yalnız araç değildir. Üretici deposu, yükleme rampası, araç, sınır kapısı, varsa aktarma deposu ve alıcı deposu birbirine eklenen halkalardır. Kırılma çoğunlukla geçiş anlarında olur: kapısı açık bekleyen rampada, uzun gümrük muayenesinde, feribot veya RoRo gemisinde elektrik bağlantısı kurulmayan bir dorsede. Taşıma planı bu noktalar üzerinden yapılır.
Ürüne göre sıcaklık aralıkları
| Ürün grubu | Tipik aralık | Not |
|---|---|---|
| Derin dondurulmuş gıda | −18 °C ve altı | Dondurma gibi ürünlerde daha düşük |
| Soğutulmuş et, süt ürünleri | 0 / +4 °C | Ürün mevzuatına göre değişir |
| Soğuk zincir ilaç, aşı | +2 / +8 °C | Donma da sapmadır |
| Kontrollü oda sıcaklığı ilaç | +15 / +25 °C | Yazın soğutma, kışın ısıtma gerekir |
| Meyve ve sebze | Ürüne göre | Muz gibi ürünler soğuk hasarına duyarlı |
Esas olan, ürün etiketinde veya üretici talimatında yazan aralıktır.
Gıdada aracın hangi sıcaklığı sağlayabileceğini ATP sınıfı gösterir. Örneğin FRC işaretli ekipman güçlendirilmiş yalıtımlıdır ve mekanik soğutmayla iç sıcaklığı −20 °C'ye kadar indirebilir. Yeni araç için verilen ATP belgesi en fazla altı yıl geçerlidir; sonrasında muayene veya testle yenilenir. Belge ve sınıf işareti yükleme öncesinde kontrol edilmelidir.
Taşıma adım adım nasıl yapılır?
- Şartname: Sıcaklık aralığı, izin verilen sapma, kayıt aralığı ve alarm eşiği gönderici ile yazılı olarak belirlenir.
- Araç seçimi: Gıdada uluslararası taşıma için uygun sınıfta ATP belgeli frigorifik dorse kullanılır. İlaçta AB GDP Kılavuzu, aracın mevsim koşullarını da kapsayan sıcaklık haritalamasıyla doğrulanmasını ister.
- Ön soğutma: Kasa yüklemeden önce hedef sıcaklığa getirilir. Soğutma ünitesi ürünü soğutmak için değil, sıcaklığını korumak için tasarlanmıştır; ürün de doğru sıcaklıkta teslim alınmalıdır.
- Yükleme: Kapalı rampadan, kısa sürede yapılır. Paletler tavana ve ön duvara dayanmaz; hava akışı için boşluk bırakılır.
- Seyir: Data logger ve telematik sensörü sıcaklığı kaydeder; eşik aşılırsa operasyon merkezine alarm düşer. Ölçüm cihazları GDP'ye göre en az yılda bir kalibre edilir.
- Sınır ve gümrük: Beklemede ünite çalışmaya devam eder; yakıt planı buna göre yapılır. Muayenede kapı açılma süresi kayda geçer.
- Teslim: Sıcaklık kaydının çıktısı veya dijital raporu teslim belgesine eklenir.
Sapma olursa ne yapılır, kim sorumludur?
GDP'ye göre taşımada sıcaklık sapması veya ürün hasarı oluşursa durum dağıtıcıya ve alıcıya bildirilir. Ürün karantinaya alınır; satışa uygunluğuna, kaydın süresi ve büyüklüğü incelenerek ruhsat sahibi ya da üretici karar verir. Taşıyıcı, sözleşmedeki şartlara uymaktan ve kaydı eksiksiz sunmaktan sorumludur. İlaçta taşıma dışarıdan alınıyorsa dağıtıcının taşıyıcıyla yazılı sözleşme yapması GDP'nin şartıdır. Sapmanın sigorta tarafı sıcaklık sapması sigortası maddesinde ele alınır.
Sık yapılan hatalar
- Sıcak ürünü araca yükleyip frigo ünitesinin soğutmasını beklemek.
- Sensörü yalnız ünitenin hava çıkışına koyup kasanın arka bölümünü ölçmemek.
- RoRo veya feribot geçişinde dorsenin elektrik bağlantısını kontrol etmemek.
- Sapma kaydını teslimden sonra fark etmek; alarm ve müdahale planı olmadan yola çıkmak.
Voltim Global, soğuk zincir lojistiğinde GDP sertifikasına sahip iş ortaklarıyla çalışır; sıcaklık şartnamesini, araç seçimini ve kayıt takibini sevkiyat planına dâhil eder.