FCA (Free Carrier – Taşıyıcıya Masrafsız), satıcının ihracat gümrüğünü tamamladığı malı kararlaştırılan yerde alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim ettiği Incoterms 2020 kuralıdır. Teslim satıcının tesisindeyse yükleme satıcıya, başka bir yerdeyse boşaltma alıcıya aittir. Risk teslimle alıcıya geçer ve kural her taşıma moduna uygundur.
FCA'da teslim nerede gerçekleşir?
FCA'nın kilit noktası teslim yeridir; yükleme kimde, risk ne zaman geçer gibi soruların hepsi bu seçime bağlıdır. Incoterms 2020 iki durum tanımlar:
| Teslim yeri | Satıcının yaptığı | Riskin geçtiği an |
|---|---|---|
| Satıcının tesisi (fabrika, depo) | Malı alıcının gönderdiği araca yükler | Yükleme tamamlandığında |
| Başka bir yer (forwarder deposu, konteyner terminali, havalimanı) | Malı kendi aracıyla oraya götürür, boşaltmaya hazır hâlde taşıyıcıya bırakır | Boşaltma başlamadan, araç üzerinde teslimde |
İkinci durumda boşaltma ve sonrası alıcıya aittir. Sözleşmede yalnız şehir adı yazılırsa, örneğin "FCA İstanbul", hangi durumun geçerli olduğu tartışmalı hâle gelir. Teslim adresi açık yazılmalıdır.
Satıcı ve alıcı neyi üstlenir?
- Satıcı: İhracata uygun ambalaj, işaretleme, ihracat izinleri ve ihracat gümrük beyannamesi, teslim yerine kadar taşıma, teslim kanıtı.
- Alıcı: Ana taşıma sözleşmesi ve navlun, taşıyıcının adını ve teslim zamanını satıcıya bildirme, transit ve ithalat işlemleri, varış ülkesi vergileri.
- Sigorta: İki tarafa da yükümlülük yoktur. Risk teslimden sonra alıcıda olduğundan sigortayı genellikle alıcı yaptırır.
Alıcı taşıyıcıyı zamanında göndermezse veya bildirimi yapmazsa, risk kararlaştırılan teslim tarihinden itibaren alıcıya geçer. Riskin her kuralda nerede geçtiği Incoterms'te riskin geçişi maddesinde karşılaştırılır.
2020 sürümünde ne değişti?
Konteyner yükünü FCA ile satan ihracatçılar uzun süre bir sorun yaşadı: mal terminalde teslim edildiği için satıcının elinde "gemiye yüklendi" kayıtlı konşimento olmuyordu. Akreditifli satışlarda banka ise çoğu zaman bu kaydı istiyordu. Incoterms 2020'nin A6/B6 maddeleri, tarafların anlaşması hâlinde alıcının taşıyıcıya, yükleme sonrası satıcıya yüklemeli (on board) konşimento düzenleme talimatı vermesini öngörür. Böylece satıcı akreditif belgelerini eksiksiz sunabilir. Taşıyıcı bu talimatla bağlı değildir; uygulamada navlun anlaşmasında ayrıca teyit edilmelidir.
FCA'yı EXW ve FOB'dan ayıran ne?
EXW'de ihracat gümrüğü alıcıya aittir; yabancı bir alıcının Türkiye'de ihracat beyannamesi vermesi ise pratikte zordur ve KDV istisnası belgelenmesinde sorun yaratır. FCA bu yükü satıcıda bırakır; ayrıntı EXW ile FCA farkı maddesindedir. FOB ise yalnız deniz taşımasında ve gemide teslimle çalışır. Konteyner terminale günler önce bırakıldığında FOB satıcıyı kontrol edemediği bir süre boyunca riskte tutar; bu nedenle ICC, konteyner yüklerinde FCA'yı önerir.
Sözleşmeye nasıl yazılır?
- Kural ve sürüm: "FCA … Incoterms® 2020".
- Tam teslim yeri: tesis adresi veya terminal adı.
- Yükleme sorumluluğu satıcının tesisinde teslimde açıkça teyit edilir.
- Gerekiyorsa yüklemeli konşimento seçeneği ve masraflarının kime ait olduğu.
- Alıcının taşıyıcı bildirim süresi.
Sık yapılan hatalar
- Teslim yerini şehir düzeyinde bırakmak.
- Alıcının tırı geldiğinde yüklemeyi kimin yapacağını konuşmamak.
- İhracat beyannamesini teslimden sonraya bırakıp aracı bekletmek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
FCA ile satan ihracatçı için ihracat beyannamesi teslim saatine göre hazırlanır; FCA ile alan ithalatçı için ise uluslararası karayolu taşıması satıcının tesisinden itibaren planlanır. Teslim yeri ve yükleme sorumluluğunun sözleşmeye yazımı mevzuat danışmanlığı kapsamında gözden geçirilir.