CMR Konvansiyonu Nedir, Nerede Uygulanır?

Kısa Cevap — CMR Konvansiyonu

CMR Konvansiyonu, 19 Mayıs 1956'da Cenevre'de imzalanan ve uluslararası karayolu eşya taşıma sözleşmesini düzenleyen BM sözleşmesidir. Malın teslim alındığı yer ile teslim edileceği yer iki farklı ülkedeyse ve bunlardan en az biri taraf devletse, ücret karşılığı yapılan karayolu taşımasına uygulanır. Türkiye ve Rusya taraftır.

Konvansiyon neyi düzenler?

CMR, gönderen ile taşıyıcı arasındaki sözleşmenin ortak kurallarını koyar: taşıma senedinin içeriği, taşıyıcının sorumluluğu ve muafiyetleri, tazminat sınırları, hasar ihbarı, zamanaşımı, yetkili mahkeme ve ardışık taşıyıcıların durumu. Konvansiyon 2 Temmuz 1961'de yürürlüğe girdi; BM antlaşma kayıtlarına göre 58 tarafı vardır. Taşıma senedinin kendisi CMR belgesi maddesinde ayrıca anlatılır.

Ülke	Taraf olma tarihi (BM kaydı)
Rusya Federasyonu	2 Eylül 1983
Türkiye	2 Ağustos 1995
Kazakistan	17 Temmuz 1995
Özbekistan	28 Eylül 1995
İran	17 Eylül 1998
Gürcistan	4 Ağustos 1999

Türkiye'nin kuzey ve doğu koridorlarındaki ülkelerin büyük bölümü taraf olduğu için bu hatlardaki taşımalar pratikte tek bir sorumluluk rejimine bağlıdır.

Hangi taşımalarda uygulanır?

Konvansiyonun 1. maddesine göre şu koşullar birlikte aranır:

Sözleşme, karayolunda motorlu araç, römork veya yarı römorkla yapılacak bir eşya taşımasıdır.
Taşıma ücret karşılığıdır.
Malın teslim alındığı yer ile teslim yeri, sözleşmede gösterildiği şekliyle iki farklı ülkededir.
Bu iki ülkeden en az biri Konvansiyona taraftır.

Tarafların uyruğu ve yerleşim yeri önemli değildir. Mersin'den Tahran'a, İstanbul'dan Moskova'ya yapılan bir tır seferi bu koşulları taşır. Transit geçilen ülkelerin taraf olup olmaması sonucu değiştirmez. Yüklü araç, yük indirilmeden gemiye veya trene binerse taşımanın tamamı yine CMR'ye tabi kalır (md. 2); feribot bölümünün nasıl değerlendirildiği RoRo ile taşınan tırda CMR maddesinde ele alınır.

Hangi taşımalar kapsam dışıdır?

Uluslararası posta sözleşmelerine göre yapılan posta taşımaları,
cenaze taşımaları,
ev ve büro taşınma eşyası taşımaları.

Bunlara ek olarak, başlangıç ve varış noktası aynı ülkede olan taşımalara Konvansiyon değil ulusal hukuk uygulanır. Türkiye'de bu alan Türk Ticaret Kanunu'ndadır; ayrıntı yurt içi taşımada CMR maddesinde yer alır. Şirketin kendi malını kendi aracıyla taşıması da ücretli bir taşıma sözleşmesi olmadığından kapsama girmez.

Taşıyıcı sorumluluğunun ana hatları

Konu	Kural	Madde
Sorumluluk dönemi	Yükün teslim alınmasıyla teslim edilmesi arasında oluşan kayıp, hasar ve gecikme	17/1
Muafiyetler	Hak sahibinin kusuru, malın kendine özgü kusuru, kaçınılamayan olaylar; açık araç, yetersiz ambalaj, göndericinin yüklemesi gibi özel riskler	17/2, 17/4
Araç kusuru	Taşıyıcı kendi aracının kusurunu muafiyet sebebi yapamaz	17/3
Tazminat sınırı	Eksik brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR	23/3
Gecikme	Tazminat taşıma ücretini aşamaz	23/5
Hasar ihbarı	Görünür hasarda teslimde, görünmeyen hasarda pazar ve tatil hariç 7 gün içinde yazılı çekince	30
Zamanaşımı	1 yıl; kasıt veya kasta eşdeğer kusurda 3 yıl	32
Emredicilik	Konvansiyona aykırı sözleşme hükümleri geçersizdir	41

Sınırın güncel kurla nasıl hesaplandığı 8,33 SDR tazminat sınırı maddesinde örneklerle gösterilir.

Sık yapılan hatalar

CMR'yi bir sigorta sanmak. Konvansiyon taşıyıcının sorumluluğunu sınırlar; bu sorumluluğu güvenceye alan ayrı bir CMR sigortası poliçesidir ve malın tam değerini karşılamaz.
Taşıma sözleşmesine daha düşük bir sorumluluk sınırı yazmak. Bu tür hükümler 41. madde gereği hükümsüzdür.
Teslimde görünür hasarı CMR senedine yazmadan imza atmak; sonradan ispat yükü alıcıya geçer.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye'den Kazakistan'a giden taşımada CMR uygulanır mı?

Evet. Malın yüklendiği ülke Türkiye ve teslim ülkesi Kazakistan Konvansiyona taraftır; transit geçilen ülkelerin durumu sonucu değiştirmez. Koşullar sağlandığında taşıma senedi CMR formunda düzenlenir ve taşıyıcının sorumluluğu Konvansiyona göre belirlenir. Güzergâh, transit ve belge ayrıntıları Orta Asya'ya karayolu taşıması maddesinde ayrıca anlatılır.

Taraflar CMR'yi sözleşmeyle devre dışı bırakabilir mi?

Hayır. Konvansiyonun 41. maddesi, doğrudan veya dolaylı olarak hükümlerden sapan anlaşmaları geçersiz sayar; taşıyıcının sorumluluğunu daraltan veya ispat yükünü değiştiren maddeler uygulanmaz. Sözleşmeyle yapılabilecek olan, sınırı yükseltmektir: gönderen kararlaştırılan ek ücret karşılığında senede değer beyanı veya teslimde özel menfaat yazdırabilir (md. 24 ve 26).

Kaynaklar

Yayın tarihi: 03.11.2026 · Voltim Global

CMR Konvansiyonu nedir ve hangi taşımalarda uygulanır?