Dingil yükü, araç ve yükün toplam ağırlığının her dingile veya dingil grubuna düşen payıdır. Moment dengesiyle hesaplanır: her ağırlık, ağırlık merkezinin dayanak noktasına uzaklığıyla çarpılır ve dayanaklar arası mesafeye bölünür. Sonuç Türkiye'de tek dingilde 10–11,5 ton, üçlü dingil grubunda en çok 24 ton olan sınırlarla karşılaştırılır.
Toplam ağırlık neden yetmez?
Yol ve köprü, aracı tek bir ağırlık olarak değil, tekerleklerden gelen ayrı yükler olarak hisseder. 40 tonluk bir katar yasal görünse de yük öne kaymışsa çekicinin tahrik dingili 11,5 tonu aşabilir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesi bu yüzden toplam ağırlığın yanında dingil ve dingil grubu sınırlarını ayrıca belirler. İzinli ağır yük taşımalarında da KGM, başvurudaki dingil yüklerini inceler.
Hesap adım adım nasıl yapılır?
- Yükü tanımlayın: Ağırlık ve boyuna ağırlık merkezi üreticinin çiziminden alınır. Ağırlık merkezinin önemi yükün ağırlık merkezi maddesinde anlatılır.
- Dayanak noktalarını belirleyin: Yarı römorkun iki dayanağı vardır: önde king pin, arkada dingil grubunun merkezi.
- Yükü dayanaklara paylaştırın: Dingil grubuna düşen pay = ağırlık × (king pine uzaklık) ÷ (king pin ile grup merkezi arası mesafe). Kalan pay king pine biner.
- Dorse darasını ekleyin: Dorsenin kendi ağırlığı da aynı yöntemle paylaştırılır.
- King pin yükünü çekiciye aktarın: Beşinci tekerin tahrik grubuna uzaklığı ile dingil açıklığı kullanılarak ön dingil ve tahrik grubu payı bulunur, çekici darası eklenir.
- Sınırlarla karşılaştırın: Her dingil ve grup için sonuç yönetmelik değeriyle ya da izin şartıyla kıyaslanır.
Örnek hesap
Üç dingilli bir dorsede king pin ile dingil grubu merkezi arası 9,0 m olsun. 30 tonluk yükün ağırlık merkezi king pinden 5,4 m geride, 10 tonluk dorse darasının ağırlık merkezi 6,3 m geridedir.
| Kalem | Dingil grubuna | King pine |
|---|---|---|
| Yük: 30 × 5,4 ÷ 9,0 | 18,0 t | 12,0 t |
| Dorse darası: 10 × 6,3 ÷ 9,0 | 7,0 t | 3,0 t |
| Toplam | 25,0 t | 15,0 t |
Dingil aralığı 1,3–1,4 m olan üçlü grup için sınır 24 tondur (aralık 1,3 m veya daha azsa 21 ton); grup 1 ton fazladır. Yük 0,5 m öne alınırsa gruba 30 × 4,9 ÷ 9,0 = 16,3 ton düşer, grup toplamı 23,3 tona iner. King pin yükü ise 16,7 tona çıkar. Beşinci teker tahrik grubunun 0,4 m önünde ve dingil açıklığı 3,8 m ise ön dingile 16,7 × 0,4 ÷ 3,8 ≈ 1,8 ton, tahrik grubuna yaklaşık 14,9 ton aktarılır; bunlara çekici darası eklenir. Yük ve dorse darası tek başına 40 tonu bulduğu için çekici darası eklendiğinde katar, beş dingilli araçlar için öngörülen 40 tonluk sınırı aşar; taşıma ancak izinle yapılabilir ve bu dağılım izin dosyasının da temelidir.
Hidrolik aks dengeleme nasıl çalışır?
Modüler hidrolik treylerlerde her dingil hattının süspansiyon silindiri, diğerleriyle hidrolik olarak bağlanır. Silindirler genellikle üç veya dört gruba ayrılır. Grup içindeki basınç eşit olduğundan yol bozuk olsa bile yük dingil hatları arasında dengeli dağılır. Üç noktalı destek eşit dağılımı korur; dört noktalı destek yanal devrilmeye karşı daha kararlıdır. Sistem, platform yüksekliğini de ayarlayarak eğimli yolda yükü yatay tutar. Ayrıntılar modüler hidrolik treyler maddesindedir.
Sınır aşılırsa ne olur?
- Kaplama hasarı: Ağır dingil asfaltta tekerlek izi ve çatlak oluşturur.
- Köprü ve menfez: Kısa açıklıklı yapılarda yoğunlaşan yük taşıma kapasitesini zorlar; bu nedenle köprü ve menfez kontrolü yapılır.
- Araç güvenliği: Ön dingil fazla hafiflerse direksiyon hâkimiyeti, fazla yüklenirse lastik ve fren dengesi bozulur.
- Yaptırım: 2918 sayılı Kanun'un 65. maddesi dingil ağırlığı aşımında işletene idari para cezası öngörür; toplam ağırlık aşıldığında ceza, aşım oranına göre işletene ve gönderene ayrı ayrı uygulanır.
Ağırlık sınırlarının tamamı ağır yük ve izin eşikleri maddesinde listelenir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, ağır yük taşımalarında dingil dağılımını araç seçimiyle birlikte hesaplar ve izin dosyasına işler. Yükleme bittikten sonra yapılan tartımın sonuçları, araç yola çıkmadan bu dosyadaki değerlerle karşılaştırılır.