Vesaik Mukabili Ödeme Nedir? D/P ve D/A

Kısa Cevap — Vesaik Mukabili Ödeme

Vesaik mukabili ödeme, ihracatçının malı yükledikten sonra sevk belgelerini kendi bankası aracılığıyla alıcının bankasına gönderdiği ödeme yöntemidir. Alıcı belgeleri ancak bedeli ödeyerek (D/P) veya vadeli poliçeyi kabul ederek (D/A) teslim alır. Bankalar ödemeyi garanti etmez, yalnız talimata göre aracılık eder; ICC'nin URC 522 kuralları uygulanır.

Vesaik mukabili ödeme nasıl işler?

Uluslararası bankacılıkta "documentary collection" veya "cash against documents (CAD)" olarak bilinen yöntemde bankalar parayı değil, belgeleri yönetir. Satıcı malın kontrolünü belgeler aracılığıyla elinde tutar ve belgeleri ancak ödeme veya kabul karşılığında bırakır.

Taraflar satış sözleşmesinde veya proforma faturada ödeme şeklini, istenen belgeleri ve vadeyi belirler.
İhracatçı malı yükler; ticari fatura, çeki listesi, taşıma senedi, menşe belgesi ve gerekiyorsa sigorta belgesini hazırlar.
Belgeleri bir tahsil talimatıyla kendi bankasına (gönderen banka) verir.
Gönderen banka belgeleri alıcının ülkesindeki bankaya (ibraz eden banka) yollar.
İbraz eden banka alıcıyı çağırır; alıcı öder veya poliçeyi kabul eder ve belgeleri alır.
Alıcı belgelerle malı taşıyıcıdan ve gümrükten çeker; bedel ihracatçının hesabına aktarılır.

D/P ve D/A arasındaki fark nedir?

Tür	Belgeler ne karşılığında verilir?	İhracatçının riski
Ödeme karşılığı (D/P, peşin vesaik)	Bedelin ödenmesi	Alıcı belgeleri almazsa mal varışta sahipsiz kalır
Kabul karşılığı (D/A, kabul kredili)	Vadeli poliçenin kabulü (ör. 60 veya 90 gün)	Alıcı malı alır, vadede ödemeyebilir
Avalli kabul	Poliçe kabulü ve alıcı bankasının avalı	Banka garantisi olduğu için düşük

URC 522 neyi düzenler?

ICC'nin Tahsile İlişkin Tek Tip Kuralları (Uniform Rules for Collections, Yayın No. 522), 1995 revizyonuyla 1 Ocak 1996'dan beri uygulanır. Kurallar tahsil talimatına açıkça atıf yapıldığında bağlayıcıdır. Temel ilkeler şunlardır:

Bankalar talimata göre hareket eder; ödemeyi garanti etmez.
Bankalar belgelerin talimatta sayılanlarla aynı göründüğünü kontrol eder, içeriğini ayrıca incelemekle yükümlü değildir.
Mal, bankanın önceden onayı olmadan doğrudan banka adına gönderilmemelidir.
Ödenmeme veya kabul edilmeme hâlinde protesto ve malın korunması gibi adımlar talimatta yazılıysa yapılır.

Elektronik belge ibrazı için 2023'te yayımlanan eURC 1.1 eki kullanılabilir.

Riskler nelerdir?

İhracatçı açısından en büyük risk, alıcının belgeleri almaması ve malın varış limanında demuraj ve ardiye işletmesidir. Malı geri getirmek veya başka alıcıya satmak zaman alır. Yöntemin koruması, taşıma senedinin malı temsil etmesine dayanır. Deniz yolunda emre yazılı bir konşimento bu işlevi görür. Karayolunda ise CMR kıymetli evrak değildir; taşıyıcı malı CMR'de yazılı alıcıya teslim edebilir. Bu yüzden tır sevkiyatlarında vesaik mukabili satış, alıcı belgeleri almadan malı çekebileceği için zayıf bir güvence sağlar. Alıcı açısından risk ise belgeler düzgün görünse de malın sözleşmeye aykırı çıkmasıdır; ödeme mal görülmeden yapılır.

Akreditiften ve mal mukabilinden farkı

Ölçüt	Mal mukabili	Vesaik mukabili	Akreditif
Banka taahhüdü	Yok	Yok (aval hariç)	Açan banka ödemeyi taahhüt eder
Belge incelemesi	Yok	Yalnız görünüş ve liste	Uygunluk incelemesi (UCP 600)
Maliyet	En düşük	Orta	En yüksek

Banka güvencesi isteyen satıcı akreditife, alıcısını tanıyan ve masraftan kaçınan satıcı mal mukabili ödemeye yönelir; vesaik mukabili ikisinin arasında durur. Ödeme şeklinin sözleşmeye ve sevk belgelerine nasıl yansıtılacağı dış ticaret mevzuatı danışmanlığının konusudur.

Sık Sorulan Sorular

Alıcı belgeleri teslim almazsa ihracatçı ne yapabilir?

İbraz eden banka durumu gönderen bankaya bildirir ve ihracatçıdan talimat ister. İhracatçı malı başka bir alıcıya satabilir, fiyatı yeniden pazarlık edebilir veya geri getirebilir. Bu sürede liman ardiyesi, demuraj ve sigorta masrafları birikir. Tahsil talimatında ödenmeme hâlinde protesto ve malın depolanması gibi adımların önceden yazılması zaman kazandırır.

Kabul kredili vesaikte vade ne zaman başlar?

Vade, poliçede ve tahsil talimatında yazılan esasa göre başlar. Uygulamada en sık kullanılan seçenekler konşimento tarihinden veya poliçenin görüldüğü günden itibaren 30, 60, 90 ya da 120 gündür. Belirsiz yazılmış bir vade, kabul sırasında tartışma çıkarır. Bu nedenle satış sözleşmesi, fatura ve poliçedeki vade ifadesi birebir aynı olmalıdır.

Kaynaklar

ICC – URC 522 Uniform Rules for Collections, Supplement for Electronic Presentation (eURC Version 1.1)

Yayın tarihi: 13.11.2026 · Voltim Global

Vesaik mukabili ödeme nedir?