Türkiye'de karayoluyla tehlikeli madde taşımacılığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının 18 Haziran 2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir. Yönetmelik ADR kurallarını yurt içi taşımalara da uygular; gönderenden sürücüye tarafların yükümlülüklerini, TMFB, SRC5, güvenlik danışmanlığı ve denetim kurallarını belirler.
Yönetmeliğin adı, dayanağı ve kapsamı
Yürürlükteki metnin resmî adı Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmeliktir (RG 18.06.2022, sayı 31870); günlük dilde “tehlikeli malların karayoluyla taşınması yönetmeliği” diye de anılır. Kapsamlı son değişiklik 6 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32805) yayımlandı. Yönetmelik yayımıyla önceki yönetmeliği yürürlükten kaldırdı; eski metne yapılan atıflar yenisine yapılmış sayılır.
Dayanağı 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, Türkiye'nin ADR'ye katılımını onaylayan 5434 sayılı Kanun ve cezalar için 655 sayılı KHK'nin 28. maddesidir. Türkiye'de yabancı plakalı araçlarla yapılan taşımalar kapsama girer. Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma, Emniyet ve Sahil Güvenliğin kendi taşımaları kapsam dışındadır.
ADR ile ilişkisi nedir?
Yönetmelik ADR'nin teknik hükümlerini yeniden yazmaz, onlara atıf yapar. Tehlikeli madde tanımı bile doğrudan ADR 3.2 Tablo A'daki madde ve nesnelerdir. Sınıflandırma, ambalaj, etiket, araç ve evrak kuralları ADR'den gelir; yönetmelik bunların üzerine Türkiye'ye özgü idari çerçeveyi kurar: belge sistemi, denetim ve ceza. ADR iki yılda bir güncellendiğinde teknik kurallar da kendiliğinden güncel sürüme bağlanır. Yönetmelik ayrıca ADR'nin yasakladığı maddelerin Türkiye'de karayoluyla taşınamayacağını hükme bağlar.
Kimlere yükümlülük getirir?
| Taraf | Başlıca yükümlülük |
|---|---|
| Gönderen | Doğru sınıflandırma, taşıma evrakı (ADR 5.4.1), yetkili taşımacı seçimi |
| Paketleyen, yükleyen, dolduran | UN onaylı ambalaj, etiketleme, ADR 7.5 yükleme ve bağlama kuralları |
| Taşımacı | ADR uygunluk belgeli araç, yazılı talimat, ekipman, evrakın araçta bulunması |
| Sürücü | Uygun SRC5, levha ve turuncu plaka, park ve yol kısıtlamalarına uyum |
| Alıcı ve boşaltan | Yükü gecikmeden teslim almak, boşaltma sonrası temizlik ve işaretlerin kaldırılması |
Belge sistemi nasıl işler?
- TMFB: Son bir takvim yılında 20 ton ve üzeri tehlikeli madde alan, gönderen, paketleyen, yükleyen veya dolduran işletmeler; ayrıca 1.4S dışındaki sınıf 1 ve (ADR 1.7.1 kapsamındakiler hariç) sınıf 7 ile çalışanlar miktardan bağımsız olarak alır. Belge beş yıl geçerlidir ve her adres için ayrı düzenlenir; ayrıntı TMFB maddesindedir.
- Güvenlik danışmanlığı: TMFB sahibi işletmeler, belgeyi aldıktan sonra 30 gün içinde tehlikeli madde güvenlik danışmanı hizmeti almak zorundadır. Yalnız taşımacı olup taşıtlarının toplam asgari kapasitesi 50 tonun altında kalanlar ile yalnız alıcı veya tank konteyner işletmecisi olanlar muaftır.
- SRC5: Tehlikeli madde taşıyan sürücüler için zorunludur; alınışı SRC5 sürücü belgesi maddesinde anlatılır.
- ADR uygunluk belgesi: ADR Bölüm 9 kapsamındaki araçlar için en fazla bir yıl geçerlidir; eski model araçlar için taşıt uygunluk belgesi düzenlenir.
Denetim ve idari para cezaları
Denetimi Bakanlık personeli, trafik polisi ve jandarma yapar; yol kenarı, işletme ve U-Net üzerinden elektronik denetim olmak üzere üç yol vardır. Yolda içerikten şüphelenilirse güvenlik bilgi formu istenir. Bir takvim yılında beşten fazla ihlali tespit edilen gönderen, yükleyen veya paketleyen işletme ayrıca yerinde denetlenir. Transit araçlarda yalnız taşımacı ve sürücü yükümlülükleri kontrol edilir.
Cezalar yönetmeliğin 36. maddesinde ihlal bazında sayılır. Taban tutarlara örnek: ADR'de yasak maddeyi taşımak 10.000 TL, TMFB almamak 4.000 TL, danışmanlık hizmeti almamak 4.000 TL, uygun SRC5 belgesi olmayan sürücü 637 TL. Bu tutarlar 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesi gereği her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanır.
Sık yapılan hatalar
- Şube, depo ve şantiyeler için ayrı TMFB alınması gerektiğini atlamak.
- Yüklü veya temizlenmemiş tankeri yerleşim alanında, okul ve ibadethanelere 300 metreden yakın park etmek.
- Yabancı plakalı araç kullanıldığında ADR kurallarının uygulanmayacağını sanmak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Ulaştırma Bakanlığı TİO yetki belgesiyle (No IST.U-NET.TİO.33.10568) çalışır. Bir organizatör için tehlikeli madde taşımalarında taşımacı seçerken bakılacak ilk üç belge taşımacının TMFB'si, aracın ADR uygunluk belgesi ve sürücünün SRC5 belgesidir.