Navlun, bir yükün bir noktadan diğerine taşınması karşılığında taşıyıcıya ödenen ücrettir. Deniz, kara, hava ve demiryolunda kullanılır; tutarı yükün ağırlığı ya da hacmi, mesafe, araç veya konteyner tipi ve ek ücretlerle belirlenir. Navlunu kimin ödeyeceğini satış sözleşmesindeki Incoterms kuralı belirler: C ve D grubunda satıcı, E ve F grubunda alıcı öder.
Navlun hangi kalemleri kapsar?
Kelime denizcilikten gelir ve ilk anlamı gemi kirasıdır. Bugün her taşıma türünde, taşıyıcının yükü A noktasından B noktasına götürme hizmetinin bedeli için kullanılır. Teklif formlarında “freight” ya da “navlun” satırında görülen tutar çoğunlukla yalnız ana taşıma ücretidir. Liman, terminal, yakıt farkı ve belge masrafları ayrı satırlarda eklenir. İki teklifi karşılaştırırken ilk iş, navlunun hangi kalemleri içerdiğini görmektir.
Navlun nasıl hesaplanır?
Taşıyıcı, yükün gerçek ağırlığı ile hacminden türetilen ağırlığı karşılaştırır ve büyük olanı esas alır. Bu değere ödenebilir ağırlık (chargeable weight) denir. Hacmi ağırlığa çeviren katsayı taşıma türüne göre değişir:
| Taşıma türü | Fiyat birimi | Yaygın çevrim |
|---|---|---|
| Deniz yolu FCL | Konteyner başına | 20' ve 40' için sabit fiyat |
| Deniz yolu LCL | W/M (ton veya m³) | 1 m³ = 1.000 kg |
| Karayolu komple araç | Araç başına | Güzergâh ve araç tipine göre sabit fiyat |
| Karayolu parsiyel | kg, m³ veya LDM | Sık kullanılan değer 1 m³ = 333 kg |
| Hava kargo | kg | 6.000 cm³ = 1 kg (1 m³ ≈ 167 kg) |
| Yurt içi kargo | Desi | En × boy × yükseklik (cm) / 3.000 |
Örnek: 400 kg ağırlığında, 2 m³ hacimli bir parsiyel karayolu yükünün hacimsel ağırlığı 2 × 333 = 666 kg'dır; fatura 666 kg üzerinden kesilir. Aynı yük denizde 2 W/M olarak fiyatlanır, çünkü 2 m³ değeri 0,4 tondan büyüktür. Hesabın ayrıntısı LCL navlun hesabı maddesinde anlatılır.
Navluna hangi ek ücretler eklenir?
- BAF (Bunker Adjustment Factor): gemi yakıtı fiyatına bağlı ayarlamadır. IMO'nun 2020'de başlattığı %0,50 kükürt sınırından sonra bazı hatlarda düşük kükürt ek ücreti (LSS) adıyla da faturalanır.
- CAF (Currency Adjustment Factor): navlunun belirlendiği para birimi ile yerel para arasındaki kur riskini karşılar.
- THC (Terminal Handling Charge): konteynerin terminalde gemiye yüklenmesi veya gemiden indirilmesi bedelidir; yükleme ve varış limanında ayrı ayrı tahakkuk eder.
- ETS ek ücreti: AB Emisyon Ticaret Sistemi Ocak 2024'ten beri 5.000 GT ve üzeri gemileri kapsıyor. Armatörler 2024 emisyonlarının %40'ı, 2025'in %70'i ve 2026'dan itibaren tamamı için izin teslim ettiğinden AB limanlı hatlarda bu kalem büyüyor.
- Karayolunda yakıt farkı, otoyol ve köprü geçişleri, RoRo veya feribot bedeli, araç bekleme ücreti ve sınır kapısı masrafları.
Deniz yolundaki kalemlerin tam listesi için BAF, CAF ve THC maddesine bakılabilir.
Navlunu kim öder?
Ödeme tarafı, satış sözleşmesindeki teslim şeklinden çıkar. EXW, FCA, FAS ve FOB'da ana taşımayı alıcı ayarlar ve öder. CFR, CIF, CPT ve CIP ile D grubunda (DAP, DPU, DDP) ana navlun satıcıya aittir. C grubunda bir ayrıntı gözden kaçar: satıcı navlunu öder, ancak risk yük gemiye veya ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer. Konişmentodaki “freight prepaid” ibaresi navlunun yüklemede, “freight collect” ise varışta ödeneceğini gösterir.
İthalatta navlunun vergi etkisi de vardır. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'na göre gümrük kıymetine, eşyanın Türkiye gümrük bölgesine giriş yerine kadar olan taşıma ve sigorta giderleri eklenir. FOB alımda bu tutar beyannamede ayrıca gösterilir.
Sık yapılan hatalar
- Teklifleri yalnız ana navluna bakarak karşılaştırmak; THC veya varış masrafı birinde dâhil, diğerinde hariç olabilir.
- Ambalajlı ölçü yerine ürünün kendi ölçüsünü bildirmek; palet ve sandık hacmi ödenebilir ağırlığı değiştirir.
- İstiflenemez yükü bildirmemek; üstüne yük konamayan palet, dorsedeki tüm yüksekliği kapladığı için daha pahalı fiyatlanır.
- Teklifin geçerlilik tarihine bakmamak; deniz navlunları çoğu zaman kısa süreli, örneğin ay sonuna kadar geçerli verilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global 2014'ten bu yana 5.000'i aşkın taşıma gerçekleştirdi; son iki yılda tamamlanan uluslararası sefer sayısı 1.500'ü aşıyor. Rusya–Akkuyu hattındaki sevkiyatların çoğunda karayolu bacağı Tuapse–Taşucu RoRo geçişiyle birleşiyor. Bu tür karma rotalarda, uluslararası karayolu taşımacılığı tekliflerinde RoRo, feribot ve sınır masraflarının navluna dâhil olup olmadığı ayrı satırlarda görülmelidir.