Eksik sigorta, poliçedeki sigorta bedelinin malın gerçek değerinin altında kalmasıdır; kısmi hasarda sigortacı TTK 1462'ye göre yalnız bedelin değere oranı kadar öder. Aşkın sigorta ise bedelin değeri aşmasıdır; aşan kısım geçersizdir ve fazla prim iade edilir. Kötüniyetle yapılan aşkın sigorta tümüyle geçersiz sayılır.
Sigorta değeri ile sigorta bedeli aynı şey değildir
Türk Ticaret Kanunu iki kavramı ayrı tanımlar. Sigorta değeri, sigorta olunan menfaatin tam değeridir (TTK 1460); yükte bu, malın rizikonun gerçekleştiği andaki gerçek değeridir. Sigorta bedeli ise poliçeye yazılan ve sigortacının sorumluluğunun üst sınırını gösteren tutardır (TTK 1461). İki tutar eşitse tam sigorta, bedel düşükse eksik sigorta, bedel yüksekse aşkın sigorta vardır. Nakliyat poliçelerinde taraflar değeri çoğu zaman önceden belirli bir tutar olarak kararlaştırır; TTK 1464'e göre bu takseli sigortada anlaşılan tutar, taraflar arasında sigorta değeri yerine geçer.
Doğru bedel nasıl kurulur?
Eksik sigortanın önüne geçmenin yolu bedeli baştan doğru kurmaktır. Uygulamada mal bedeline navlun ve sigorta gideri eklenerek CIF değeri bulunur, üzerine beklenen kâr için yüzde 10 konur; varıştaki vergi ve masraflar ancak poliçede ayrıca kararlaştırılırsa teminata girer. Kalem kalem hesap ve teslim şekillerine göre örnekler sigorta bedeli nasıl belirlenir maddesinde yer alır.
Eksik sigortada tazminat nasıl hesaplanır?
TTK 1462'ye göre sigorta bedeli sigorta değerinden azsa ve malın bir kısmı zarar görürse sigortacı, aksine sözleşme yoksa, bedelin değere oranı kadar öder. Sigorta değeri 120, bedel 90 birim olan bir yükte 40 birimlik kısmi hasar varsa ödeme 40 × 90 / 120 = 30 birimdir; kalan 10 birim sigortalının üzerinde kalır. Tam ziyada ise ödeme, bedelin kendisiyle, yani 90 birimle sınırlıdır. Poliçede muafiyet varsa bu tutar ayrıca düşülür.
| Durum | Tanım | Hasarda sonuç |
|---|---|---|
| Tam sigorta | Bedel değere eşit | Zarar, bedel sınırı içinde tam ödenir |
| Eksik sigorta | Bedel değerden düşük | Kısmi hasarda oransal ödeme (TTK 1462) |
| Aşkın sigorta | Bedel değerden yüksek | Aşan kısım geçersiz, fazla prim iade edilir (TTK 1463) |
Bedeli yüksek yazmak çözüm müdür?
Hayır. Sigortacı hiçbir durumda uğranılan zarardan fazlasını ödemez (TTK 1461). Aşkın sigortada bedelin değeri aşan kısmı geçersizdir; bedel ve prim indirilir, tahsil edilen fazla prim geri verilir. Mali çıkar sağlamak amacıyla kötüniyetle yapılan aşkın sigorta ise tümüyle geçersizdir (TTK 1463).
Akreditif ve Incoterms'teki yüzde 110 şartı
UCP 600'ün 28. maddesine göre akreditifte oran belirtilmemişse sigorta belgesi en az malın CIF veya CIP değerinin yüzde 110'u tutarında olmalıdır; bu değer belgelerden çıkarılamıyorsa ödeme talep edilen tutar ile brüt fatura değerinden yüksek olanı esas alınır. Tutarı eksik bir sigorta belgesi, bankada uyumsuzluk sebebi sayılabilir. Incoterms 2020 de CIF ve CIP'te satıcının yaptıracağı sigortanın asgari bedelini sözleşme fiyatının yüzde 110'u olarak belirler. Belge akışı için akreditif maddesine bakabilirsiniz.
Eksik sigorta en sık nereden doğar?
- Poliçeyi yalnız FOB veya EXW fatura tutarıyla yaptırmak; navlun ve yüzde 10 dışarıda kalır, kısmi hasarda oransal kesinti doğar.
- Döviz cinsinden faturayı sabit kurla Türk lirasına çevirip bedeli öyle yazmak; kur yükselirse değer bedeli geçer.
- Abonman poliçede sefer bildirimlerini eksik değerle yapmak.
- Fiyat farkı faturası veya ek parça sevkiyatı sonrasında bedeli güncellememek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Poliçeyi Voltim Global kendisi düzenlemez; nakliyat emtia sigortası partner sigorta şirketleri ve acenteleri aracılığıyla ayarlanır. Taşıma planlanırken fatura, navlun ve teslim şekli bilgileri sigortacıya eksiksiz iletilir; böylece bedelin sevkiyatın gerçek maliyetine göre kurulması kolaylaşır.