Kabotaj taşımacılığı, bir ülkede kayıtlı olmayan bir aracın o ülkenin iki noktası arasında yük ya da yolcu taşımasıdır. Türkiye'de 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu yabancı plakalı taşıtların iç taşıma yapmasını yasaklar. AB'de ise yalnız Topluluk lisanslı taşıyıcılar, uluslararası bir seferin ardından 7 gün içinde en çok 3 kabotaj yapabilir.
Kabotaj hangi taşımaları kapsar?
Kabotaj kavramının ölçütü yükün yükleme ve boşaltma noktalarının aynı ülkede olmasıdır. Aracın plakası başka bir ülkeye aitse ve yük Mersin'de alınıp Ankara'da indiriliyorsa bu bir iç taşımadır ve kabotaj sayılır. Sınır ötesine geçen her sefer ise uluslararası taşımadır.
Terim denizcilikten gelir. Türkiye'de limanlar arası deniz taşıması, 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe giren 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile Türk bayraklı gemilere ayrılmıştır; 1 Temmuz'un Denizcilik ve Kabotaj Bayramı olarak kutlanması buradan gelir. Bu madde karayolu kabotajını ele alır.
| Taşıma türü | Örnek (Türk plakalı tır) | Gerekli izin |
|---|---|---|
| İkili taşıma | İstanbul → Münih | Varış ülkesi için geçiş belgesi veya çok taraflı izin |
| Transit | Türkiye → Bulgaristan üzerinden → Romanya | Geçilen ülkenin transit izni |
| Üçüncü ülke | Macaristan → Avusturya | Üçüncü ülke izni veya EKMT |
| Kabotaj | Lyon → Paris | Türk taşıyıcıya açık değil |
Türkiye'de kabotaj neden yasaktır?
Kanunun 13. maddesi açıktır: "Yabancı plâkalı taşıtlar, Türkiye sınırları dahilindeki iki nokta arasında taşıma yapamazlar." Amaç, yurt içi taşıma pazarını Türkiye'de yetki belgesi almış, vergisini ve sigortasını burada ödeyen işletmelere bırakmaktır. Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 60. maddesi aynı yasağı tekrarlar ve ihlalde Kanunun 26. maddesinin birinci fıkrası (ı) bendindeki alt sınırın elli katı idari para cezası öngörür. Bu bentteki alt sınır 7546 sayılı Kanunla 2025'te 5.000 TL olarak belirlendi; elli katı 250.000 TL eder ve tutarlar yeniden değerlemeyle güncellenebilir. 2023'te eklenen fıkraya göre ceza sürücüye bildirilerek tahsil edilir ve ödenmeden araç ülkeden çıkamaz.
AB'de kabotaj kuralları nasıl işler?
AB'de kabotaj tamamen yasak değildir, sınırlıdır. 1072/2009 sayılı Tüzüğün 8. maddesi, Mobilite Paketi ile değişik hâliyle 21 Şubat 2022'den beri şu şekilde uygulanır:
- Yalnız Topluluk lisansı sahibi taşıyıcı kabotaj yapabilir; sürücü üçüncü ülke vatandaşıysa sürücü belgesi (driver attestation) gerekir.
- Önce bir uluslararası taşıma tamamlanır, yük boşaltılır.
- Boşaltmadan sonraki 7 gün içinde en çok 3 kabotaj yapılabilir.
- Başka bir üye devlete boş geçilerek kabotaj yapılacaksa bu, boş girişten sonraki 3 gün içinde ve o ülkede yalnız 1 kez olabilir.
- Aynı araç, aynı üye devlette son kabotajdan sonra 4 gün geçmeden yeniden kabotaj yapamaz.
Denetimde gelen uluslararası seferin ve her kabotajın belgesi istenir; yetkililer takograf verisini de kullanabilir. Kabotaj kuralları, sürücülerin eve dönüşü ve aracın geri dönüş zorunluluğuyla birlikte AB Mobilite Paketi içinde yer alır.
Türk taşıyıcı açısından ne anlama gelir?
Türk plakalı araçlar Topluluk lisansına sahip olmadığı için AB içinde kabotaj yapamaz. Avrupa'da boşaltan bir tır, aynı ülke içinde yeni yük alamaz; ya Türkiye'ye dönüş yükü ya da izinle yapılan bir üçüncü ülke taşıması aranır. Üçüncü ülke seferi için ikili ve üçüncü ülke geçiş belgeleri veya EKMT izni kullanılır; EKMT de kabotaja izin vermez. Bu durum boş dönüş oranını ve dolayısıyla navlunu doğrudan etkiler.
Sık yapılan hatalar
- Avrupa'da kısmi boşaltmadan sonra aynı ülke içinde araca ek yük eklemek. Yük aynı ülkede alınıp aynı ülkede iniyorsa sefer kabotaj sayılır.
- Taşıma senedinde yükleme yerini sınır ötesi bir adres gibi göstermek. CMR senedi ile takograf kayıtları çelişirse ceza ve araç bağlama riski doğar.
- Türkiye'ye gelen yabancı plakalı aracı, yurt içi bir ara taşıma için kullanmak. Gönderen de usulsüz taşıtla yük taşıttığı için sorun yaşar.
Avrupa ve BDT hatlarında izin türüne göre sefer planı kurulan uluslararası karayolu taşımacılığında kabotaj sınırı, dönüş yükü planlamasının ilk kontrolüdür.