İran'a karayoluyla ihracatta temel evrak seti ticari fatura, çeki listesi, Türkiye'de tescil edilen ihracat beyannamesi, CMR taşıma senedi ve sınır geçişini sağlayan TIR karnesidir. Tercihli vergiden yararlanılacaksa İran menşe ispat belgesi, tehlikeli maddede ADR evrakı eklenir. İran tarafındaki ithalat işlemlerini alıcı ve gümrük müşaviri yürüttüğü için liste yüklemeden önce alıcıyla teyit edilmelidir.
İran'a ihracat evrakı neden ayrıca planlanır?
İran ihracat belgeleri, eşyanın Türkiye'den çıkışını, karayolu taşımasını, sınır geçişini ve İran'daki ithalat işlemini birbirine bağlayan evrak setidir. Ticaret Bakanlığı'nın Ekim 2024 tarihli İran notunda, İran'ın gümrük prosedürlerinin oldukça karmaşık olabildiği ve uzun sürebildiği belirtilir. Bu yüzden belgeler yükleme gününden önce, alıcının yazılı talepleriyle karşılaştırılarak hazırlanır.
Hangi belge ne işe yarar, kim hazırlar?
| Belge | Ne işe yarar? | Kim hazırlar? |
|---|---|---|
| Ticari fatura | Eşyanın tanımı, değeri, alıcı ve satıcı bilgisi; İran'da kıymet beyanının dayanağı | İhracatçı |
| Çeki listesi | Kap sayısı, ambalaj cinsi, brüt ve net ağırlık | İhracatçı |
| İhracat beyannamesi | Eşyanın Türkiye'den ihraç edildiğinin resmî kaydı | İhracatçı veya gümrük müşaviri |
| CMR taşıma senedi | Taşıma sözleşmesinin kanıtı; teslimde alıcının imzası | Gönderen ve taşıyıcı |
| TIR karnesi | Mühürlü yükün sınırları teminat altında geçmesi | Taşımacı (Türkiye'de kefil kuruluş TOBB) |
| İran menşe ispat belgesi | Türkiye–İran TTA kapsamındaki ürünlerde indirimli gümrük vergisi | İhracatçı; vizeyi gümrük müdürlüğü yapar |
| ADR taşıma evrakı | Tehlikeli maddenin sınıfı, UN numarası ve miktarı | Gönderen ve taşımacı |
Belgelerin tek tek doğru olması yetmez; eşya tanımı, kap sayısı ve ağırlık bütün evrakta aynı olmalıdır. Genel transit evrakı için transit taşımada gerekli belgeler maddesine bakılabilir.
Menşe belgesinde hangi ayrım yapılır?
Türkiye ile İran arasında 2015'ten beri Tercihli Ticaret Anlaşması (TTA) yürürlüktedir. Anlaşma listelerindeki ürünlerde indirimli vergi için kullanılan belge İran menşe ispat belgesidir; A.TR ve EUR.1 bu ticarette kullanılmaz. Ürün listelerde yoksa ya da alıcı tercihli vergi talep etmiyorsa, alıcı tercihsiz menşeyi gösteren menşe şahadetnamesi isteyebilir. Ayrım İran menşe ispat belgesi maddesinde tabloyla anlatılır.
Sınır geçişinde TIR karnesi mi, T1 mi kullanılır?
İran ortak transit alanında olmadığı için İran'a geçişte transit belgesi TIR karnesidir. TIR karnesinin 10 numaralı kutusunda eşya "gıda maddesi" gibi genel bir ifadeyle tanımlanırsa, Ticaret Bakanlığı'na göre faturanın karneye eklenmesi zorunlu hâle gelir; açık bir eşya tanımı bu adımı gereksiz kılar. Avrupa çıkışlı yükteki seçenekler İran yükünde TIR karnesi mi T1 mi maddesindedir.
İran tarafında hangi işlemler alıcıya aittir?
İran'daki ithalat beyanı, vergilerin ödenmesi ve eşyanın teslim alınması alıcının ve onun gümrük müşavirinin işidir. Bu süreçte İran gümrük idaresi IRICA ve ulusal ticaret tek penceresi NTSW adları geçer; bu sistemlerdeki kayıtları alıcı yürütür. Ayrıca Bakanlık notuna göre İran 2.150 adet 8 haneli tarife pozisyonunda ithalatı yasaklamıştır; ürünün durumu İran ithalat yasağı maddesindeki yöntemle kontrol edilir.
Yüklemeden önce kontrol listesi
- Faturadaki eşya tanımı, GTİP ve ağırlık; çeki listesi ve beyanname ile aynı mı?
- Alıcı, hangi belgelerin aslını, hangilerinin kopyasını istediğini yazılı bildirdi mi?
- Menşe belgesinin türü alıcıyla kararlaştırıldı mı?
- Tehlikeli madde varsa ADR evrakı ve ambalaj işaretleri hazır mı? İran tarafındaki izin ve kabul koşulları alıcıyla teyit edildi mi?
- CMR'deki alıcı unvanı ve teslim adresi faturayla örtüşüyor mu?
Voltim Global bu süreçte ne yapar?
Voltim Global'in İran'da ofisi veya acentesi yoktur; evrak setinin taşıma ve sınır geçişiyle uyumlu ilerlemesini şirket kendi ekibiyle takip eder. Türkiye tarafındaki beyanname işlemleri için ihracat gümrükleme desteği de alınabilir. Belge listesini netleştirmek ve fiyat almak için yükleme yeri, teslim yeri, yük cinsi, ölçü ve ağırlık, ambalaj, hazır olma tarihi ve ADR/gabari durumunu paylaşın; hattın genel akışı Türkiye–İran karayolu taşımacılığı sayfasında anlatılır.