Menşe şahadetnamesi, ihraç edilen eşyanın hangi ülkede üretildiğini veya son esaslı işçiliği hangi ülkede gördüğünü kanıtlayan tercihsiz menşe belgesidir. Türkiye'de ticaret ve sanayi odaları ile borsalar düzenler. Gümrük vergisi indirimi sağlamaz; ithalatçı ülkenin anti-damping, ek vergi ve kota gibi ticaret politikası önlemlerini doğru uygulamasına yarar.
Menşe şahadetnamesi neyi kanıtlar?
Belge, eşyanın ekonomik anlamda hangi ülkeye ait olduğunu gösterir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 18. maddesine göre tümüyle bir ülkede elde edilen eşya o ülke menşelidir: o ülkede çıkarılan maden, toplanan bitkisel ürün, yetiştirilen hayvan gibi. Üretimi birden fazla ülkede yapılan eşyada ise 19. madde devreye girer; yeni bir ürünün imal edildiği veya ekonomik açıdan gerekli son esaslı işçiliğin yapıldığı ülke menşe ülkesidir. Yalnız ambalajlama, etiketleme veya parçaları basitçe bir araya getirme gibi işlemler bu eşiği genellikle karşılamaz.
Menşe şahadetnamesi tercihsiz menşeyi belgeler. Serbest ticaret anlaşmalarından doğan vergi indirimi için EUR.1, EUR-MED veya fatura beyanı gibi tercihli menşe belgeleri kullanılır; aradaki farkı tercihli ve tercihsiz menşe farkı maddesi anlatır.
Ne işe yarar, kim ister?
Belgeden yararlanan taraf ithalatçıdır. Birçok ülke belirli ülkeler menşeli eşyaya anti-damping vergisi, ek gümrük vergisi, kota veya yasak uygular. Bu önlemlerin kendisine uygulanmaması için ithalatçının, eşyanın önlem uygulanan ülkeden gelmediğini kanıtlaması gerekir. Ticaret Bakanlığı'nın Gümrük Rehberi farkı şöyle ifade eder: tercihli belgeyle eşyanın nereden geldiği, menşe şahadetnamesiyle önlem uygulanan ülkeden gelmediği ispatlanır.
Türkiye'den yapılan ihracatta menşe şahadetnamesi zorunlu değildir; alıcı ülke veya alıcı isterse düzenlenir. Akreditifli satışlarda ve kamu ihalelerinde belge sık sık şart olarak yazılır. Türkiye'ye ithalatta ise menşe esasına tabi eşya için, örneğin ilave gümrük vergisi veya anti-damping önlemi bulunan ürünlerde, gümrük idaresi menşe şahadetnamesi ister ve ciddi şüphede ek kanıt talep edebilir.
Kim düzenler, gümrük vize eder mi?
Belgeyi ihracatçı doldurur, bağlı olduğu ticaret odası, sanayi odası veya ticaret borsası fatura ve üretim bilgilerine bakarak onaylar. A.TR ve EUR.1'den önemli bir farkı vardır: menşe şahadetnamesi ihracat sırasında gümrük idaresince vize edilmez. Bazı ithalatçı ülkeler odanın onayına ek olarak konsolosluk tasdiki isteyebilir; bu şart sevkiyattan önce alıcıyla netleştirilmelidir.
Belgede hangi bilgiler bulunur?
- İhracatçı ve alıcının unvanı ve adresi,
- Menşe ülke ve taşıma şekli,
- Kapların marka, numara, adet ve cinsi,
- Eşyanın tanımı, brüt ve net ağırlığı, kıymeti,
- Düzenleyen makamın tarih, imza ve mühürden oluşan tasdik şerhi,
- Eşya o ülkede gördüğü işlem nedeniyle menşe kazandıysa bu işlemin açıklaması.
Menşe şahadetnamesi nasıl alınır?
- İhtiyacı teyit edin: Alıcıdan belgenin gerekip gerekmediğini, konsolosluk tasdiki veya özel ifade şartı olup olmadığını yazılı alın.
- Menşei belirleyin: Yerli üretimde girdilerin ve yapılan işlemin 19. madde ölçütünü karşıladığını gösteren kayıtları hazırlayın. İthal edip aynen sattığınız eşyada menşe Türkiye değildir; belgeye gerçek menşe ülkesi yazılır.
- Odaya başvurun: Doldurulmuş form, ticari fatura ve oda isterse üretim veya kapasite belgesiyle başvuru yapılır. Birçok oda başvuruyu elektronik ortamda kabul eder.
- Belgeyi vesaike ekleyin: Onaylı asıl nüsha, faturayla birlikte alıcıya veya bankaya gönderilir.
Sık yapılan hatalar
- Faturadaki kap adedi, ağırlık veya mal tanımıyla belgedeki bilgilerin farklı olması.
- Türkiye'de yalnız yeniden paketlenen ithal ürüne Türk menşei yazdırmaya çalışmak.
- A.TR'nin menşe kanıtı yerine geçtiğini düşünmek; A.TR yalnız serbest dolaşımı gösterir.
- Akreditifte yazan düzenleyici makam ifadesine uymayan belge sunmak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, ihracat gümrükleme sürecinde fatura, çeki listesi ve menşe belgesindeki bilgilerin birbiriyle tutarlı olmasını sevkiyattan önce kontrol eder. Alıcı ülkenin istediği belge türü, yükleme planıyla aynı anda netleştirilir.