در صادرات زمینی به ایران، مجموعه اصلی اسناد شامل فاکتور تجاری، لیست عدل‌بندی (پکینگ لیست)، اظهارنامه صادراتی ثبت‌شده در ترکیه، بارنامه CMR و کارنه تیر برای عبور از مرز است. اگر قرار است از تعرفه ترجیحی استفاده شود، گواهی مبدأ ترجیحی ترکیه–ایران و در کالای خطرناک، اسناد ADR نیز اضافه میشود. چون تشریفات واردات در ایران را خریدار و ترخیصکار او انجام می‌دهند، فهرست اسناد باید پیش از بارگیری با خریدار تأیید شود.
چرا اسناد صادرات به ایران جداگانه برنامه‌ریزی میشود؟
اسناد صادرات به ایران مجموعه اسنادی است که خروج کالا از ترکیه، حمل جاده‌ای، عبور از مرز و تشریفات واردات در ایران را به هم پیوند میدهد. در یادداشت اکتبر ۲۰۲۴ وزارت تجارت ترکیه درباره ایران آمده است که رویه‌های گمرکی ایران می‌تواند نسبتاً پیچیده و زمان‌بر باشد. به همین دلیل اسناد پیش از روز بارگیری و با مقایسه با درخواست‌های مکتوب خریدار آماده میشود.
هر سند چه کاربردی دارد و چه کسی آن را تهیه میکند؟
| سند | کاربرد | تهیه‌کننده |
|---|---|---|
| فاکتور تجاری | شرح کالا، ارزش، اطلاعات خریدار و فروشنده؛ مبنای اظهار ارزش در ایران | صادرکننده |
| لیست عدل‌بندی (پکینگ لیست) | تعداد بسته‌ها، نوع بسته‌بندی، وزن ناخالص و خالص | صادرکننده |
| اظهارنامه صادراتی | ثبت رسمی صدور کالا از ترکیه | صادرکننده یا ترخیصکار |
| بارنامه CMR | سند قرارداد حمل؛ امضای گیرنده هنگام تحویل | فرستنده و حمل‌کننده |
| کارنه تیر | عبور بار پلمب‌شده از مرزها با پشتوانه تضمین | حمل‌کننده (سازمان ضامن در ترکیه: TOBB) |
| گواهی مبدأ ترجیحی ترکیه–ایران | تعرفه گمرکی کاهش‌یافته برای کالاهای مشمول موافقت‌نامه تجارت ترجیحی | صادرکننده؛ تأیید آن با اداره گمرک است |
| سند حمل ADR | کلاس، شماره UN و مقدار کالای خطرناک | فرستنده و حمل‌کننده |
درست بودن تک‌تک اسناد کافی نیست؛ شرح کالا، تعداد بسته‌ها و وزن باید در همه اسناد یکسان باشد. برای اسناد عمومی ترانزیت، مدخل اسناد لازم در حمل ترانزیتی را ببینید.
در گواهی مبدأ چه تمایزی وجود دارد؟
از سال ۲۰۱۵ موافقت‌نامه تجارت ترجیحی (PTA) میان ترکیه و ایران اجرا میشود. سندی که برای تعرفه کاهش‌یافته کالاهای فهرست‌های این موافقت‌نامه به کار می‌رود، گواهی مبدأ ترجیحی ترکیه–ایران است که در ترکیه «İran Menşe İspat Belgesi» نام دارد؛ A.TR و EUR.1 در این تجارت کاربرد ندارند. اگر کالا در فهرست‌ها نباشد یا خریدار تعرفه ترجیحی نخواهد، ممکن است گواهی مبدأ عمومی را که مبدأ غیرترجیحی را نشان میدهد درخواست کند. این تمایز در مدخل گواهی مبدأ ترجیحی ترکیه–ایران با جدول توضیح داده شده است.
در عبور از مرز، کارنه تیر به کار می‌رود یا T1؟
چون ایران عضو منطقه ترانزیت مشترک نیست، سند ترانزیت برای ورود به ایران کارنه تیر است. به گفته وزارت تجارت ترکیه، اگر در خانه شماره ۱۰ کارنه تیر، کالا با عبارتی کلی مانند «مواد غذایی» توصیف شود، پیوست کردن فاکتور به کارنه الزامی میشود؛ شرح روشن کالا این مرحله را غیرضروری میکند. گزینه‌های بار با مبدأ اروپا در مدخل کارنه تیر یا T1 برای بار ایران آمده است.
کدام تشریفات در ایران بر عهده خریدار است؟
اظهار واردات در ایران، پرداخت حقوق ورودی و تحویل گرفتن کالا کار خریدار و ترخیصکار او است. در این فرایند نام گمرک جمهوری اسلامی ایران (IRICA) و سامانه جامع تجارت (NTSW) مطرح میشود و ثبت‌ها در این سامانه‌ها را خریدار انجام میدهد. افزون بر این، طبق یادداشت وزارت تجارت ترکیه، ایران واردات ۲٬۱۵۰ ردیف تعرفه‌ای ۸ رقمی را ممنوع کرده است؛ وضعیت کالا با روشی که در مدخل کالاهای ممنوع‌الورود ایران آمده بررسی میشود.
فهرست بررسی پیش از بارگیری
- آیا شرح کالا، کد تعرفه (GTİP) و وزن در فاکتور با لیست عدل‌بندی و اظهارنامه یکسان است؟
- آیا خریدار به‌صورت مکتوب اعلام کرده است اصل کدام اسناد و کپی کدام‌ها را می‌خواهد؟
- آیا نوع گواهی مبدأ با خریدار توافق شده است؟
- اگر کالای خطرناک در کار است، آیا اسناد ADR و نشانه‌گذاری بسته‌ها آماده است؟ آیا شرایط مجوز و پذیرش در طرف ایران با خریدار تأیید شده است؟
- آیا نام گیرنده و نشانی تحویل در CMR با فاکتور مطابقت دارد؟
ولتیم گلوبال در این فرایند چه میکند؟
ولتیم گلوبال در ایران دفتر یا نمایندگی ندارد؛ هماهنگی مجموعه اسناد با حمل و عبور از مرز را شرکت با تیم خودش پیگیری میکند. برای تشریفات اظهارنامه در طرف ترکیه نیز می‌توان از خدمات ترخیص صادراتی ولتیم گلوبال استفاده کرد. برای مشخص شدن فهرست اسناد و دریافت قیمت، محل بارگیری، محل تحویل، نوع کالا، ابعاد و وزن، نوع بسته‌بندی، تاریخ آماده بودن بار و وضعیت ADR یا بار ترافیکی را از طریق voltim.com.tr/fa/tamas بفرستید؛ درخواست‌ها را می‌توان به فارسی، انگلیسی، ترکی یا روسی ارسال کرد. روند کلی این مسیر در صفحه حمل جاده‌ای ترکیه و ایران شرح داده شده است.