Güzergâh etüdü (rota survey), gabari dışı veya ağır bir yükün geçeceği yolun yükleme noktasından teslim noktasına kadar yerinde incelenmesidir. Üst geçit ve enerji hattı yükseklikleri, kavşak dönüş yarıçapları, eğimler, zemin ve köprüler ölçülür; bulgular engelleri, çözümleri ve alternatif yolu gösteren bir rapora dönüşür ve izin başvurusunun temelini oluşturur.
Etüt neyi kanıtlamaya çalışır?
Etüdün tek bir sorusu vardır: seçilen araç kombinasyonu, üzerindeki yükle birlikte yolun her noktasından güvenle geçebilir mi? Bu sorunun cevabı haritadan tam olarak okunamaz. Yeni yapılmış bir refüj, alçak bir trafik levhası ya da sıcakta sarkan bir enerji hattı, kâğıt üzerinde kusursuz görünen bir rotayı kapatabilir. Bu yüzden etüt iki katmanda yürür: masa başı ön çalışma ve sahada sürüş ile ölçüm.
Hangi engeller ölçülür?
| Ölçüt | Kontrol edilen noktalar | Olası çözüm |
|---|---|---|
| Dikey açıklık | Üst geçit, tünel, enerji ve telekom hattı, levha köprüsü, ağaç dalı | Hattın geçici kaldırılması, daha alçak dorse, yan yol |
| Yatay açıklık | Köprü korkuluğu, gişe, refüj, bina köşesi | Geçici söküm, karşı şeridin kontrollü kullanımı |
| Dönüş yarıçapı | Kavşak, döner kavşak, keskin viraj | Süpürme alanı analizi, yönlendirmeli dorse, geçici dolgu |
| Boyuna eğim ve kırılma | Rampa, tümsek, hemzemin demiryolu geçidi | İtici çekici, hidrolik yükseklik ayarı |
| Enine eğim | Dever, bozuk banket | Hız sınırı, yük dengesinin yeniden hesaplanması |
| Zemin ve sanat yapısı | Köprü, menfez, toprak saha yolu | Statik kontrol, çelik plaka, by-pass |
Köprülerin değerlendirmesi ayrı bir uzmanlık ister; yöntemi köprü ve menfez kontrolü maddesinde, hatların ve üst geçitlerin aşılması elektrik hatları ve üst geçitler maddesinde anlatılır.
Etüt adım adım nasıl yapılır?
- Veriyi sabitleyin: Yükün ambalajlı ölçüsü, ağırlığı ve ağırlık merkezi; araç kombinasyonunun yüklü hâldeki yüksekliği, genişliği, toplam boyu ve dingil yükleri.
- Aday rotaları çıkarın: Harita, uydu görüntüsü ve önceki taşımaların kayıtlarıyla iki veya üç seçenek belirleyin.
- Sahada sürün: Rotayı ölçüm aracıyla baştan sona geçin. Her engel lazer metre veya total station ile ölçülür, koordinatı ve fotoğrafı kaydedilir; karmaşık kavşaklar drone ile görüntülenir.
- Süpürme alanını kontrol edin: Uzun katarın kritik kavşaklarda taradığı alan yazılımla ya da sahada şablonla doğrulanır.
- Paydaşları dahil edin: Elektrik dağıtım şirketi, belediye, demiryolu işletmesi, liman ve KGM bölge müdürlüğüyle geçici işler ve zamanlama konuşulur.
- Raporu yazın: Engel listesi, her biri için çözüm, gereken geçici işler, eskort düzeni ve alternatif güzergâh.
Kim yapar, ne zaman yapılır?
Etüdü çoğunlukla taşıma organizatörünün veya ağır nakliye firmasının mühendisleri yapar; büyük projelerde sigortacı ya da alıcı adına bağımsız bir yük sörveyörü de rotayı denetler. Yük sahibi ise verdiği ölçü ve ağırlık bilgisinin doğruluğundan sorumludur.
Zamanlama üç aşamalıdır: teklif öncesinde kaba bir ön etüt, izin başvurusundan önce ayrıntılı etüt ve taşımadan birkaç gün önce son kontrol. Ayrıntılı etüt, KGM özel izni başvurusunun doğrudan girdisidir. Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 128. maddesine göre yüklü taşımada izin, güzergâh ve taşıma zamanı belirtilerek her çıkış için ayrı verilir; izinsiz ya da şartlara aykırı yola çıkan araç trafikten men edilir.
Alternatif güzergâh neden raporda olmalı?
Yol çalışması, kaza veya beklenmedik bir kapanma, izinli rotayı taşıma günü kullanılamaz hâle getirebilir. Belge güzergâha bağlı olduğu için yolda kendiliğinden rota değiştirmek mümkün değildir. Alternatif yol önceden etüt edilmiş ve gerekirse izne işlenmişse, araç bekleme yerine plan B ile devam eder.
Sık yapılan hatalar
- Yalnız yükün boyunu ölçüp dorse platformunun yüksekliğini ve süspansiyonun yüklü çökmesini hesaba katmamak.
- Etüdü kuru havada yapıp yağışta yumuşayacak toprak saha yolunu gözden kaçırmak.
- Enerji hatlarının yaz sıcağında daha fazla sarktığını unutmak.
- Etütten aylar sonra taşıma yapıp arada yapılan refüj veya levhayı görmemek.
Etüt verisi, gabari dışı ve ağır yük taşımacılığında araç seçimi, izin dosyası ve eskort planının ortak kaynağıdır.