El Dabaa, Mısır'ın Akdeniz kıyısında Rosatom'un inşa ettiği ve dört VVER-1200 ünitesinden oluşan ülkenin ilk nükleer santralidir. Proje 2015'te imzalanan Mısır–Rusya hükümetlerarası anlaşmasına dayanır, maliyetin yüzde 85'i Rus devlet kredisiyle karşılanır. İnşaat Temmuz 2022'de başladı; dört ünitenin 2030'a kadar devreye girmesi hedefleniyor.
Santral nerede kuruluyor ve proje nasıl finanse ediliyor?
Saha, Mısır'ın kuzeybatısında, İskenderiye'nin yaklaşık 170 km batısında Akdeniz kıyısındadır. Kıyı konumu iki nedenle seçildi: reaktörlerin soğutma suyunu denizden alması ve yüzlerce tonluk ana ekipmanın gemiyle sahaya yaklaşabilmesi.
Mısır ile Rusya arasındaki hükümetlerarası anlaşma Kasım 2015'te imzalandı. Mayıs 2016'da açıklanan 25 milyar dolarlık Rus devlet ihracat kredisi proje maliyetinin yüzde 85'ini karşılıyor; geri ödeme 2029'dan başlayarak 22 yıla yayılıyor. Santralin sahibi Mısır devletinin nükleer santraller kurumu, ana yüklenici ise Rosatom'dur. Rosatom yakıtı santralin tüm ömrü boyunca tedarik edecek; kullanılmış yakıt için sahada kuru depolama tesisi kurulmasına Ocak 2025'te onay verildi.
İnşaat hangi aşamada?
Dört ünitenin hepsinde VVER-1200/V-529 tipi basınçlı su reaktörü kullanılıyor. Ünitelerin inşaatı yaklaşık 18 ay içinde art arda başlatıldı:
| Ünite | Lisans / inşaat başlangıcı | Öne çıkan aşama |
|---|---|---|
| 1. ünite | Haziran 2022 lisans, Temmuz 2022 ilk beton | Reaktör basınç kabı Rusya'daki 41 aylık imalatın ardından sahaya ulaştı, Kasım 2025'te yerine yerleştirildi |
| 2. ünite | Kasım 2022 inşaat başlangıcı | Basınç kabının kaynakları Şubat 2025'te tamamlandı |
| 3. ünite | Mart 2023 lisans, Mayıs 2023 inşaat başlangıcı | Bina ve altyapı işleri sürüyor |
| 4. ünite | Ağustos 2023 lisans, Ocak 2024 ilk beton | Bina ve altyapı işleri sürüyor |
Eylül 2025 itibarıyla sahada yaklaşık 25.000 kişi çalışıyordu. Bu ölçek, malzeme akışının günlük olarak planlanmasını gerektirir: beton ve donatı gibi yerel malzemelerin yanında Rusya ve üçüncü ülkelerden gelen binlerce kalem ekipman aynı saha deposunda buluşur.
Akkuyu ile tedarik zinciri neden bu kadar benziyor?
El Dabaa ile Mersin'deki Akkuyu aynı tasarım ailesinden reaktör kullanır; tasarımın ayrıntıları VVER-1200 reaktörü maddesinde anlatılır. Akkuyu'da V-509, El Dabaa'da V-529 sürümü kurulsa da ana ekipman listesi büyük ölçüde örtüşür: reaktör basınç kabı, dört buhar jeneratörü, ana sirkülasyon pompaları, basınçlandırıcı ve eriyik tutucu. Bu parçaların çoğu Rusya'daki fabrikalarda üretildiği için iki projede de:
- ağır parçalar Karadeniz, Türk Boğazları ve Akdeniz üzerinden deniz yoluyla sahaya getirilir,
- ekipmanlar KKS koduyla tanımlanır ve üretici pasaportuyla birlikte sevk edilir,
- belge seti Rus nükleer standartlarına göre hazırlanır, alıcı ülkenin düzenleyici kurumu da ayrıca denetler.
Farklar ise sözleşme modelindedir. Akkuyu yap-sahip ol-işlet modeliyle Rosatom'un çoğunluk hissesindeki proje şirketine aittir; El Dabaa'da santral Mısır'a aittir ve Rus kredisiyle finanse edilir. Gümrük rejimi, liman altyapısı ve saha giriş kuralları da her ülkede ayrı işler. Akkuyu tarafındaki akış Akkuyu tedarik zinciri maddesinde, sahanın kendisi Akkuyu NGS'nin konumu ve üniteleri maddesinde ele alınır.
Lojistik açısından hangi gereksinimler öne çıkar?
- Ağır kaldırma: Basınç kabı ve buhar jeneratörleri rıhtımdan sahaya özel taşıyıcılarla, binaya ise büyük kapasiteli vinçlerle alınır (bkz. nükleer santralde ağır kaldırma).
- Takvim uyumu: Dört ünite paralel ilerlediği için bir ünitenin geciken parçası, diğer ünitenin montaj sırasını da etkileyebilir.
- Kalite ve izlenebilirlik: Konservasyon, ambalaj ve nem koşulları sevkiyat boyunca belgelenir.
- Çok modlu bağlantı: Üreticiden limana kara ve iç su yolu, limandan sahaya kısa ama ağır bir kara etabı gerekir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
El Dabaa ile Akkuyu aynı VVER-1200 reaktör ailesini kullandığı için belge, kodlama ve saha teslim alışkanlıkları da büyük ölçüde ortaktır. Voltim Global'in Akkuyu hattında edindiği bu deneyim nükleer proje taşımacılığı hizmetinin temelini oluşturur.