Reaktör basınç kabı (RPV), basınçlı su reaktöründe yakıt demetlerini ve iç donanımı barındıran, yüksek basınçlı ve sıcak soğutucu suyu taşıyan kalın cidarlı çelik kaptır. VVER-1200 için 330–350 ton ağırlığındaki ve 11–12 m boyundaki bu tek parça ekipman, genellikle üretici rıhtımından özel gemiyle doğrudan santral iskelesine taşınır.
Reaktör basınç kabı ne işe yarar?
Basınç kabı, reaktörün kalbi olan çekirdeği taşır. VVER-1200'de çekirdek 163 yakıt demetinden oluşur; birincil devredeki su, kaynamadan yüksek sıcaklığa çıkabilmesi için yaklaşık 16 MPa basınç altında tutulur. Kap bu basıncı 60 yıllık tasarım ömrü boyunca güvenle taşımak zorunda olduğundan dövme çelik halkaların kaynaklanmasıyla, yüzlerce kalite kontrol adımıyla üretilir. Akkuyu'nun ilk kabı Atommash'ta yaklaşık üç yılda, 750'yi aşkın üretim işlemi ve 300'ü aşkın kalite testiyle tamamlandı. Nükleer kabın konvansiyonel basınçlı kaptan farkı ayrı bir maddede ele alınır.
Ağırlığı ve ölçüleri nedir?
| Akkuyu ünitesi | Ağırlık | Ölçü | Durum |
|---|---|---|---|
| 1. ünite | 330 ton | yaklaşık 12 m boy, 4,5 m çap | Kasım 2020'de sahaya ulaştı |
| 2. ünite | 343 ton | 11,45 m × 5,6 m | Eylül 2022'de yerleştirildi |
| 3. ünite | 350 ton | 11,45 m × 5,7 m | Kasım 2023'te sahaya ulaştı |
Kaynaklarda verilen çap ve genişlik değerleri kabın farklı noktalarına ait olabilir; taşıma planında her zaman en geniş nokta, yani nozul ve flanş bölgesi dâhil dış ölçü esas alınır.
Fabrikadan sahaya nasıl taşınır?
- Konservasyon ve hazırlık: Nozul ve flanş açıklıkları kapatılır, iç yüzeyler neme karşı korunur, kap yatay konumda taşıma beşiğine sabitlenir. Darbe ve eğimi kaydeden şok ve eğim sensörleri takılır.
- Fabrikadan rıhtıma: Volgodonsk'ta kap ağır yük treyleriyle Tsimlyansk barajı gölündeki fabrika iskelesine götürüldü; yol üstündeki troleybüs hatları bu geçiş için geçici olarak söküldü.
- Gemiye yükleme: Ağır yük vinciyle gemiye alınır ve IMO'nun yük istifleme ve bağlama kurallarına (CSS Code) göre deniz bağlaması yapılır.
- Deniz yolculuğu: Akkuyu'nun ilk kabı Don ve Azak Denizi üzerinden Karadeniz'e, Boğazlar'dan Akdeniz'e geçerek yaklaşık 3.000 km'yi 20 günde aldı.
- Tahliye: Kap santralin Doğu Kargo Terminali'nde indirilir ve saha içi yolla depolama alanına taşınır.
- Giriş muayenesi ve depolama: Belgeler, sensör kayıtları ve kabın durumu kontrol edilir; montaja kadar koruma koşulları sürdürülür.
- Kaldırma ve montaj: Akkuyu'da "open top" yöntemi kullanıldı: reaktör binasının kubbesi kapanmadan kap ağır vinçle yukarıdan binaya indirildi. 1. ünitede bu işlem Haziran 2021'de yapıldı.
Ağır ekipmanın neden karayolu yerine denizden geldiği ayrı bir maddede açıklanır.
Taşıma sırasında kim neyi kontrol eder?
Üretici ambalaj ve konservasyondan, gemi kaptanı denizde yükün güvenliğinden, lojistik firması aktarma noktalarından sorumludur. Sahada santral sahibinin kalite ekibi giriş muayenesini yapar. Akkuyu 3. ünite kabının montaj kalitesi Akkuyu Nükleer, bağımsız denetçi Türk Loydu ve NDK'dan oluşan bir komisyonca incelendi.
Sık yapılan hatalar
- Kaldırma noktalarını ve beşik konumunu gemi planıyla eşleştirmemek.
- Rıhtım zemininin taşıma kapasitesini tahliyeden önce doğrulamamak.
- Sensör kayıtlarını teslim belgelerine eklememek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Reaktör kabı gibi tek parça ana ekipman üreticinin deniz taşımasıyla gelir. Voltim Global ise Mart 2024'ten bu yana 450'yi aşkın sevkiyatla, nükleer proje taşımacılığında ana ekipmana eşlik eden yardımcı malzeme ve yedek parça akışını RoRo ve karayoluyla yürütür. Benzer ağırlıktaki ekipmanın taşınması buhar jeneratörü maddesinde anlatılır.