Akkuyu NGS tedarik zinciri, Rosatom'un Rusya'daki fabrikalarında üretilen ana ekipmanın deniz yoluyla santralin Doğu Kargo Terminali'ne, diğer malzemenin RoRo, konteyner ve karayoluyla Taşucu ve Mersin üzerinden sahaya getirilmesiyle işler. Proje şirketi Akkuyu Nükleer A.Ş. koordine eder; her yük gümrüklemeden sonra giriş muayenesinden geçer.
Tedarik zincirini kim yönetir?
Santral yap-sahip ol-işlet modeliyle kurulduğu için alıcı, proje şirketi Akkuyu Nükleer A.Ş.'dir. Ana yüklenici olarak TİTAN-2 IC İÇTAŞ ortaklığı inşaat ve montajı yürütür. Reaktör adasının ana ekipmanı ise Rosatom'un makine imalatı bölümüne bağlı fabrikalardan gelir. Bu yapıda lojistik üç katmanda çalışır: üreticinin organize ettiği ağır ekipman taşımaları, yüklenicilerin malzeme akışı ve bunları besleyen alt tedarikçilerin sevkiyatları.
Ekipman ve malzeme nereden gelir?
- Rusya – ana ekipman: Buhar jeneratörleri Volgodonsk'taki Atommash'ta, eriyik tutucular ve 1. ünitenin polar vinci Sızran'daki TYAZHMASH'ta üretildi; reaktör kapları da Rosatom'un makine imalatı bölümünden geldi. Rosatom'un açıklamasına göre dört ünitenin reaktör bölümleri için 7 bin tonu aşkın ekipman imal edildi.
- Rusya – yardımcı ekipman ve malzeme: Boru hatları, gömülü parçalar, elektrik donanımı, yedek parça ve montaj malzemesi. Bunların önemli kısmı tırlarla gelir.
- Türkiye – yerli tedarik: Akkuyu Nükleer ihalelerle Türk firmalarından inşaat malzemesi, konteyner, hizmet ve lojistik satın alır; yerli tedarikçilere yönelik seminerler düzenler.
- Diğer ülkeler: Bazı alt sistem ve bileşenler üçüncü ülkelerden, konteyner veya breakbulk olarak Mersin gibi ticari limanlar üzerinden gelir.
Hangi taşıma modları kullanılır?
| Mod | Tipik yük | Giriş noktası |
|---|---|---|
| Ağır yük gemisi | Reaktör kabı, buhar jeneratörü, stator, eriyik tutucu | Doğu Kargo Terminali |
| Genel kargo gemisi | Proje partileri, çelik yapı, vinç parçaları | Doğu Kargo Terminali |
| RoRo | Tırla gelen ekipman ve malzeme | Taşucu Limanı |
| Konteyner / breakbulk | Avrupa ve Asya menşeli parçalar | Mersin Limanı |
| Karayolu | Gürcistan veya İran üzerinden gelen tır yükleri, yurt içi tedarik | Sınır kapıları |
Ağır ekipmanın karayolu yerine neden denizden geldiği ayrı bir maddede, Rusya'dan gelen hatlar Rusya–Akkuyu güzergâhları maddesinde anlatılır.
Doğu Kargo Terminali nasıl çalışır?
Terminal santral sahasının içinde, Gülnar'ın Büyükeceli Mahallesi'ndedir ve yalnız kendi yüklerini elleçler. Mayıs 2019'da geçici işletme izni aldı; boyu 140 metreyi, su çekimi 8,8 metreyi ve detveyti 13.017 tonu aşmayan gemileri kabul eder. Koya giriş-çıkışta ve yanaşmada gemilere kılavuzluk ve römorkör hizmeti verilir. Liman sahası gümrük kontrol bölgesi ve sınır kapısıdır. Şubat 2025'e kadar 100 gemi ve 100 bin tonu aşkın yük karşıladı; en ağır yük 430 tonluk bir türbin jeneratör statoruydu. Terminal 2023'te taze nükleer yakıt gibi özel yükleri kabul edecek şekilde belgelendirildi.
Gümrükleme ve saha kabulü nasıl yapılır?
- Gümrük: Yük, geldiği kapıda veya terminalde gümrüklenir. RoRo ile gelen yüklerin işlemleri Taşucu'nda proje yükü gümrüklemesi maddesinde anlatılır.
- Saha girişi: Araç ve sürücüler güvenlik kontrolünden geçer.
- Giriş muayenesi: Yük; bütünlük, teknik dokümana uygunluk ve eksiksizlik açısından kontrol edilir. Ana ekipmanda üretici, tasarımcı ve yüklenici temsilcileri de komisyonda yer alır.
- Depolama: Kabul edilen yük, koruma seviyesine uygun alana alınır ve montaj sırasını bekler.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Genel merkezi Mersin'de bulunan Voltim Global, Mart 2024'ten bu yana Rusya'dan Akkuyu'ya 450'yi aşkın sevkiyat yaptı. Bunların çoğu Tuapse–Taşucu RoRo hattıyla, bir kısmı Yukarı Lars–Gürcistan ve İran üzerinden karayoluyla taşındı; hat yapısı Akkuyu tedarik hattı sayfasında anlatılır.