CPT (Carriage Paid To – Taşıma Ödenmiş Olarak), satıcının malı kendi seçtiği taşıyıcıya teslim ettiği ve adı yazılan varış yerine kadar navlunu ödediği Incoterms® 2020 kuralıdır. Navlun satıcıda kalsa da kayıp ve hasar riski, mal ilk taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer; satıcının sigorta yükümlülüğü yoktur.
CPT'de masraf ve risk neden farklı yerlerde ayrılır?
CPT, C grubundaki diğer kurallar gibi iki ayrı nokta içerir. Birincisi teslim yeridir: mal burada taşıyıcıya verilir ve risk alıcıya geçer. İkincisi varış yeridir: satıcının ödediği navlun burada biter. Sözleşmelerde çoğu zaman yalnız varış yeri yazılır, örneğin "CPT Tiflis". Teslim yeri boş bırakılırsa risk, satıcının seçtiği ilk taşıyıcıya teslimde geçer; alıcı, kontrol edemediği bir noktada riski üstlenmiş olur. ICC bu yüzden iki noktanın da sözleşmede olabildiğince açık yazılmasını önerir. Risk geçişinin diğer kurallarla karşılaştırması Incoterms'te risk geçişi maddesindedir.
Satıcı ve alıcı neyi üstlenir?
| Yükümlülük | Satıcı | Alıcı |
|---|---|---|
| Taşıma sözleşmesini kurmak ve varış yerine kadar navlunu ödemek | Evet | Hayır |
| İhracat gümrük işlemleri | Evet | Hayır |
| Teslimden sonraki kayıp ve hasar riski | Hayır | Evet |
| Nakliyat sigortası | Zorunlu değil | Zorunlu değil, ama risk alıcıda olduğu için onun yararına |
| Varışta boşaltma | Taşıma sözleşmesine dahilse | Diğer durumlarda |
| Transit ve ithalat gümrüğü, vergiler | Hayır (transit masrafı navluna dahilse satıcı) | Evet |
Varıştaki boşaltma masrafı satıcının yaptığı taşıma sözleşmesine girmişse, satıcı bu tutarı alıcıdan ayrıca isteyemez; taraflar aksini kararlaştırabilir.
Hangi taşımalarda kullanılır?
CPT her taşıma türüne ve birden fazla türün birleştiği multimodal taşımaya uygundur: komple tır, parsiyel yük, konteyner, demiryolu, hava kargo. ICC'nin Incoterms® 2020 kontrol listesi; konteynerli, multimodal ya da iç terminalde teslim edilen sevkiyatlarda sigortasız fiyat için CPT'yi, sigortalı fiyat için CIP'i önerir. Gemiye yüklenen dökme veya geleneksel yükte ise CFR ve CIF daha uygundur; fark CFR ile CPT farkı maddesinde ayrıntılı anlatılır.
Örnek: Bursa'dan Tiflis'e komple tır
Sözleşmede "CPT Tiflis, alıcının deposu, Incoterms® 2020; teslim yeri satıcının Bursa'daki fabrikası" yazıyor. Satıcı tırı fabrikada yükletir, CMR düzenlenir ve risk o anda alıcıya geçer. Tır Gürcistan yolunda kaza yaparsa navlunu ödemiş olan satıcı zarardan sorumlu olmaz. Alıcı tazminatı kendi emtia sigortasından ya da CMR taşıyıcısından ister. Aynı yük Mersin'de konteynerle gemiye, ardından demiryoluna aktarılsaydı da risk yine fabrikadaki ilk teslimde geçerdi.
CPT ile CIP arasındaki fark
İki kural arasındaki tek fark sigortadır. CIP kuralında satıcı, Institute Cargo Clauses (A) "tüm riskler" düzeyinde sigorta yaptırmak zorundadır. CPT'de böyle bir yükümlülük yoktur; sigortanın kimde olduğu sorusu Incoterms'e göre sigortayı kim yaptırır maddesinde kural kural ele alınır.
Sık yapılan hatalar
- Riskin varış yerinde geçtiğini sanmak ve bu yüzden alıcı tarafında sigorta yaptırmamak
- Teslim yerini yazmamak; risk geçişi tartışmalı hâle gelir
- Akreditifli satışta taşıma belgesinin tarihini teslim tarihiyle uyumlu tutmamak
- Gemiye doğrudan yüklenen dökme yükte CPT kullanmak; risk, mal gemiye yüklenmeden önce terminalde taşıyıcıya verildiği anda geçer ve bu yük için CFR daha uygundur
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
CPT ile satış yapan ihracatçıların uluslararası karayolu taşımalarında ilk taşıyıcıya teslim anı, CMR'deki yükleme tarihi ve yer bilgisiyle kayda geçer; risk geçişi tartışıldığında bu kayıt kanıt olarak kullanılır. Sözleşmeye yazılacak teslim ve varış yerleri için mevzuat danışmanlığı desteği alınabilir.