Antrepo sigortası, gümrüklü depoda bekleyen eşyanın yangın, su baskını, hırsızlık gibi risklere karşı korunmasını ve antrepo işleticisinin bu eşyadan doğan sorumluluğunu birlikte kapsar. Gümrüklü malda kayıp, mal bedelinin yanında askıdaki gümrük vergilerini de gündeme getirebilir. Bu nedenle işleticinin ve yük sahibinin poliçeleri ayrı ayrı kurgulanır.
Antrepo sigortası tek bir poliçe midir?
Hayır. "Antrepo sigortası" denince uygulamada üç ayrı teminat katmanı anlaşılır ve her birinin sigortalısı farklıdır:
- Yük sahibinin emtia poliçesi: Antrepodaki malın kendisini yangın, yıldırım, infilak, su baskını, deprem, hırsızlık gibi risklere karşı sigortalar. Stok değeri değişkense beyanlı (bildirimli) poliçe kullanılır.
- İşleticinin sorumluluk poliçesi: Antrepo işleticisinin üçüncü kişilere ait mallardan doğan hukuki sorumluluğunu karşılar; elleçleme hatası, yanlış teslim, gözetim eksikliği gibi durumlar bu kapsamdadır.
- Bina ve tesis poliçesi: Antrepo binasını, raf sistemlerini ve ekipmanı korur; içerideki müşteri mallarını kapsamaz.
Teminat türleri sıradan bir depo sigortasıyla büyük ölçüde aynıdır; antrepoyu farklı kılan, malın gümrük statüsüdür.
Gümrük vergisi riski sigorta değerini nasıl etkiler?
Antrepodaki eşyanın vergileri askıdadır. Gümrük Kanunu'nun 208. maddesine göre eşya doğal özellikleri, beklenmeyen hâller veya mücbir sebep nedeniyle telef olur ya da kaybolursa gümrük yükümlülüğü sona erer; yangında tamamen yanan mal için vergi istenmez. Hırsızlık, açıklanamayan eksik veya kayıt dışı çıkış ise vergiyi doğurur. Bu durumda zarar iki kalemlidir: malın kendisi ve ödenmesi gereken vergi.
Poliçe kurgusunda bu ayrım şöyle yansır: Emtia poliçesinin sigorta bedeli genellikle malın gümrüksüz değeri (CIF ve masraflar) üzerinden belirlenir. Sigorta bedeli sigorta değerini aşarsa aşan kısım geçersiz olacağından, vergiyi baştan sigorta bedeline eklemek her zaman işe yaramaz. Hırsızlık hâlinde doğacak vergi için poliçeye ayrı bir kalem veya özel şart eklenmesi daha doğru yoldur.
Antrepo işleticisi neden sorumludur ve teminatı neyi korur?
Gümrük Kanunu'nun 96. maddesine göre işletici, eşyanın gümrük gözetiminde bulunmasını sağlamaktan ve muhafaza yükümlülüklerini yerine getirmekten sorumludur. Kanunun 98. maddesi gereğince gümrük idaresi işleticiden bir teminat alır. Bu teminat devletin vergi alacağını güvenceye alır; yük sahibinin uğradığı zararı tazmin etmez. Sorumluluğun kimde olduğu antrepo tipine göre değişir:
| Antrepo tipi | Eksik çıkan eşyanın vergisinden kim sorumlu? | Sigorta açısından sonuç |
|---|---|---|
| A tipi genel antrepo | Stok kayıtlarını tutan işletici | İşleticinin sorumluluk poliçesi vergiyi de kapsamalı |
| B tipi genel antrepo | Kullanıcı; işletici yalnız alanı kiralar | Yük sahibi vergi riskini kendi poliçesinde ele almalı |
| C, D, E tipi özel antrepo | İşletici ve kullanıcı aynı kişi | Tek poliçede mal ve vergi riski birlikte kurgulanır |
Tip tanımları Gümrük Yönetmeliği'nin 329. maddesinde yapılır; depolama sözleşmesi imzalanmadan önce malın hangi antrepo türüne konulacağı sorulmalıdır.
Yük sahibi neden ayrı poliçe yaptırmalıdır?
İşleticinin sorumluluğu kusura bağlıdır. Deprem, sel veya komşu tesisten sıçrayan yangında işleticinin kusuru yoksa yük sahibi tazminat alamaz. Depolama sözleşmeleri de çoğu zaman kilogram veya olay başına sorumluluk sınırı içerir. Taşımadan gelen nakliyat emtia sigortası ise depoda sınırlı bir süre geçerlidir: Emtea Nakliyat Sigortası Genel Şartları'na göre teminat, mal varış yerinde alıcıya teslim edildiğinde, teslim engellenirse depoya konulduğunda ve her hâlde tahliyeyi izleyen 15. günün sonunda biter. Antrepoda haftalarca bekleyecek mal için ayrı bir depolama teminatı gerekir.
Poliçede kontrol edilecek noktalar
- Antrepo adresi ve gümrük antrepo kodu poliçede doğru yazılı mı?
- Deprem, sel ve hırsızlık ek teminatları alınmış mı?
- Soğuk depolarda sıcaklık değişiminden doğan bozulma kapsamda mı?
- Gümrük vergileri, ardiye ve enkaz kaldırma masrafları ayrıca teminata eklenmiş mi?
- Muafiyet tutarı stok yapısına uygun mu?
Antrepo stoklarının poliçeleri depolama sigortası kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.