Uluslararası tır seferinde araçta üç grup belge bulunur: yük belgeleri (CMR, ticari fatura, çeki listesi, ihracat beyannamesi, T1 transit beyanı veya TIR karnesi), araç belgeleri (ruhsat, yeşil kart, geçiş izin belgesi, gerekiyorsa ADR veya ATP belgesi) ve sürücü belgeleri (pasaport, vize, sürücü belgesi, SRC belgesi, takograf kartı).
Belgeler neden üç gruba ayrılır?
Sınırdaki denetim üç ayrı soruya cevap arar: Taşınan eşya nedir ve hangi gümrük rejimindedir? Araç o ülkenin yolunu kullanmaya yetkili mi? Sürücü o ülkeye girebilir ve aracı kullanabilir mi? Gümrük, emniyet ve ulaştırma denetçileri bu soruları farklı belgelerle kontrol eder. Bir grup eksikse diğerleri tam olsa bile araç sınırda durur.
Yük ve gümrük belgeleri
| Belge | Ne işe yarar? | Kim düzenler? |
|---|---|---|
| CMR taşıma senedi | Taşıma sözleşmesinin kanıtı, teslim imzası | Gönderici ve taşıyıcı |
| Ticari fatura ve çeki listesi | Eşyanın değeri, kap adedi, ağırlığı | İhracatçı |
| İhracat beyannamesi | Eşyanın çıkış gümrüğündeki kaydı | İhracatçı veya gümrük müşaviri |
| T1 transit beyanı (TAD) veya TIR karnesi | Eşyanın gümrük gözetiminde transit geçişi | Müşavir veya karne hamili taşıyıcı |
| Menşe ve dolaşım belgesi (EUR.1, A.TR, menşe şahadetnamesi) | Varışta tercihli vergi veya menşe ispatı | İhracatçı; gümrük veya oda onaylar |
| Özel belgeler | Bitki sağlığı, veteriner, uygunluk sertifikası | Yetkili kurumlar |
AB ve Ortak Transit Sözleşmesi ülkeleri yönünde çoğunlukla NCTS üzerinden T1 açılır; diğer yönlerde TIR karnesi veya o ülkenin ulusal transit belgesi kullanılır. İki belgenin rolü TIR karnesi ile CMR farkı maddesinde, transit ülkelerdeki işleyiş transit tır taşımacılığı maddesinde anlatılır.
Araç belgeleri
- Çekici ve dorse ruhsatları, geçerli muayene kaydıyla.
- Yeşil kart: Uluslararası motorlu taşıt sigorta kartı. Sistemin geçerli olmadığı ülkelerde sınırda sigorta yaptırılır.
- Geçiş izin belgesi: İkili, transit veya üçüncü ülke izni ya da çok taraflı CEMT izni. Türleri CEMT izin belgesi maddesinde açıklanır.
- Taşıt kartı: Türkiye'de uluslararası eşya taşıyan firmanın C2 yetki belgesine kayıtlı araç için düzenlenir.
- TIR onay belgesi: TIR karnesiyle çalışacak aracın gümrük mühürlemeye uygun olduğunu gösterir; araç iki yılda bir yeniden muayene edilir.
- Ekipmana bağlı belgeler: Tanker, FL, AT, EX/II ve EX/III araçlarda ADR araç uygunluk belgesi; bozulabilir gıda taşıyan frigorifik kasada ATP belgesi; takograf muayene kaydı.
Sürücü belgeleri
- Pasaport ve güzergâhtaki ülkelerin vizesi. Schengen başvurusu tır şoförü vizesi maddesinde anlatılır.
- CE sınıfı sürücü belgesi ve mesleki yeterlilik belgesi: uluslararası eşya taşımacılığında SRC3, tehlikeli maddede ek olarak SRC5.
- Takograf sürücü kartı. AB'de 31 Aralık 2024'ten bu yana denetimde içinde bulunulan gün ile önceki 56 güne ait kayıtlar gösterilebilmelidir.
- ADR yükünde yazılı talimat ve her ekip üyesi için fotoğraflı kimlik.
Eksik belgede ne olur?
- İzin belgesi yoksa araç geri çevrilir veya cezayla karşılaşır; yeni izin bulmak günler alabilir.
- Transit belgesindeki plaka, mühür numarası veya kap adedi araçla uyuşmazsa gümrük aracı bekletir ve düzeltme ister.
- Fatura ile çeki listesindeki ağırlık farklıysa fiziki muayene ihtimali artar.
- Vize sefer ortasında biterse sürücü değiştirilir; araç bu sürede yolda bekler.
Sefer öncesi kontrol nasıl yapılır?
- Güzergâhtaki her ülke için izin ve vize ihtiyacı listelenir.
- Yüklemede CMR, fatura ve çeki listesindeki kap adedi ile brüt ağırlık karşılaştırılır.
- Transit belgesi açılınca mühür numarası ve plaka belge üzerinde kontrol edilir.
- Tüm belgelerin taranmış kopyası operasyon ekibinde tutulur; sınırda kaybolan evrakın yerine hızla kopya gönderilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
TİO yetki belgesi (No IST.U-NET.TİO.33.10568) sahibi Voltim Global, organize ettiği uluslararası karayolu taşımalarında izin, vize ve yük evrakını araç yükleme noktasından ayrılmadan tek listede karşılaştırır. Gümrüklü ve transit taşımalarda T1, teminat ve mühür bilgilerinin araçla eşleşmesini takip eder.