AETR'ye göre tır şoförü günde en çok 9 saat araç kullanabilir; bu süre haftada iki kez 10 saate çıkabilir. Bir haftada en çok 56, art arda iki haftada toplam en çok 90 saat sürülebilir. 4,5 saatlik sürüşten sonra en az 45 dakika mola, her gün en az 11 saat, her hafta en az 45 saat dinlenme gerekir.
AETR nedir, kimlere uygulanır?
AETR, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) bünyesinde 1970'te Cenevre'de imzalanan "Uluslararası Karayolu Taşımacılığında Çalışan Araç Personelinin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması"dır. Türkiye anlaşmaya taraftır. AETR kuralları, AB'nin 561/2006 sayılı Tüzüğü ile büyük ölçüde aynı sınırları kullanır. AB Tüzüğü, AB dışında bir AETR ülkesinden başlayan ya da oraya giden seferlerde yolculuğun tamamı için AETR'nin uygulanacağını belirtir. Bu nedenle Türkiye'den Almanya'ya giden bir tır, AB içindeki bölümde de AETR'ye tabidir.
Temel süreler nelerdir?
| Kural | Sınır |
|---|---|
| Günlük sürüş | En çok 9 saat; haftada en fazla iki kez 10 saat |
| Haftalık sürüş | En çok 56 saat |
| Ardışık iki hafta | Toplam en çok 90 saat |
| Mola | 4,5 saat sürüşten sonra en az 45 dakika; 15 + 30 dakika olarak bölünebilir |
| Günlük dinlenme | En az 11 saat; art arda iki haftalık dinlenme arasında en çok üç kez 9 saate indirilebilir; 3 + 9 saat olarak bölünebilir |
| Haftalık dinlenme | En az 45 saat; iki haftada bir 24 saate indirilebilir, eksik kısım sonradan telafi edilir |
| Haftalık dinlenme zamanı | Bir önceki haftalık dinlenmenin bitişinden itibaren en geç altı adet 24 saatlik dönem sonunda |
Bölünmüş molada sıra önemlidir: önce en az 15, sonra en az 30 dakika. 30 + 15 dizilişi kuralı karşılamaz. Bölünmüş günlük dinlenmede de ilk parça en az 3, ikinci parça en az 9 saat olmalıdır.
Çift şoför ekspres seferi nasıl değiştirir?
Araçta iki sürücü varsa her biri, önceki günlük veya haftalık dinlenmesinin bitiminden itibaren 30 saat içinde en az 9 saat dinlenmiş olmalıdır. Sürücülerden biri kullanırken diğeri yolcu koltuğunda veya kuşetinde mola ve dinlenme sayılabilecek süreyi geçirir. Böylece araç günde 18–20 saate kadar yol alabilir. Tek sürücüyle günde yaklaşık 600–700 km yol alınırken çift sürücüyle bu mesafe neredeyse ikiye katlanır. Ekspres teslimlerde çift şoför bu yüzden tercih edilir; maliyeti de ikinci sürücü nedeniyle yükselir.
Transit süre planlamasına nasıl yansır?
- Mesafe, ortalama hıza bölünür (karayolunda tır için yaklaşık 60–70 km/s).
- Çıkan sürüş saati günlük 9 saatlik dilimlere ayrılır; haftada iki 10 saatlik gün hesaba katılabilir.
- Her gün için 11 saat dinlenme ve molalar eklenir.
- Sınır kapısı bekleyişi, feribot, Avrupa'daki hafta sonu ve tatil sürüş yasakları ayrıca eklenir. Feribotta geçen süre, belirli şartlarla günlük dinlenmenin bir parçası sayılabilir.
- Seferin altıncı gününden sonra 24 veya 45 saatlik haftalık dinlenme planlanır.
Bu hesapla Türkiye'den Almanya'ya bir tırın kaç günde gittiği tek ve çift sürücü için ayrı ayrı çıkarılabilir.
Kurallar nasıl denetlenir?
Sürüş, mola ve dinlenme süreleri takograf ile kaydedilir. Yol kontrolünde memur, sürücü kartı ve araç ünitesindeki verilerle birlikte, mevzuatta belirtilen geçmiş günlere ait kayıtları ister. Yeni araçlarda kullanılan akıllı takograf konum kaydını da otomatik yapar. İhlal hem sürücüye hem taşımacıya ceza doğurabilir.
Sık yapılan hatalar
- Yükleme ve boşaltmada beklenen süreyi dinlenme sanmak. Sürücü kendi zamanını serbestçe kullanamıyorsa bu süre çalışma veya hazır bulunma süresidir.
- Haftada üç kez 10 saat sürmek. İzin yalnız iki gün içindir.
- Planı yalnız sürüş saatine göre yapmak ve dinlenmeyi sınır bekleyişiyle "birleştirmek". Kuyrukta araç ilerletmek sürüştür.
Komple araç (FTL) taşımalarında teslim tarihi verilirken bu süreler hesaba katılır.
Sık Sorulan Sorular
Şoför 9 saati doldurduğunda hedefe çok yakınsa sürüşe devam edebilir mi?
AETR ile AB'nin Mobilite Paketi kuralları aynı mı?
Kaynaklar
- European Commission – Driving time and rest periods
- UNECE – European Agreement concerning the Work of Crews of Vehicles engaged in International Road Transport (AETR)