Takograf, ağır ticari araçlarda hızı, mesafeyi, sürüş süresini ve sürücünün mola ile dinlenme kayıtlarını tutan cihazdır. Türkiye'de azami yüklü ağırlığı 3.500 kg'ı aşan yük araçlarında bulundurulması ve kullanılması zorunludur. Kayıtlar, sürücünün sürüş ve dinlenme kurallarına uyup uymadığının yol kenarında ve işletmede yapılan denetimlerde temel delilidir.
Takograf neyi kaydeder?
Cihaz, aracın hızını ve kat ettiği mesafeyi kesintisiz kaydeder. Sürücü tarafında dört faaliyet ayrı ayrı tutulur: sürüş, diğer işler (yükleme, evrak), hazır bekleme ve mola ya da dinlenme. Bu kayıtlar sayesinde günlük ve haftalık sürüş süreleri, verilen molalar ve dinlenme süreleri sonradan dakika dakika incelenebilir. Kuralların kendisi AETR çalışma ve dinlenme süreleri maddesinde anlatılır.
Takograf türleri nelerdir?
| Tür | Kayıt ortamı | Öne çıkan özellik |
|---|---|---|
| Analog | Sürücü başına günlük kayıt diski | Eski araçlarda kalır; disk araçta ve işletmede saklanır |
| Dijital | Araç ünitesi ve kişisel sürücü kartı | Veriler çipli karta ve cihaz hafızasına yazılır |
| Akıllı (1. sürüm) | Dijital yapıya ek olarak uydu konumu | Konumu otomatik kaydeder, yol kenarından uzaktan ön denetime izin verir |
| Akıllı (2. sürüm, G2V2) | Gelişmiş konum kaydı | Sınır geçişlerini ve yükleme-boşaltma işlemlerini de kaydeder |
AB'de 21 Ağustos 2023'ten sonra ilk kez tescil edilen araçlara ikinci sürüm akıllı takograf takılmaktadır; ayrıntılar akıllı takograf G2V2 maddesindedir. Bu sürüm, AB Mobilite Paketi kapsamındaki kabotaj ve dönüş kurallarının denetlenmesi için geliştirilmiştir.
Sürücü kartı ve diğer kartlar nasıl çalışır?
Dijital ve akıllı takografta dört kart kullanılır: sürücü kartı, şirket kartı, kontrol kartı ve atölye kartı. Türkiye'de bu kartları TOBB düzenler. Sürücü kartı kişiseldir; akıllı takografla uyumlu yeni nesil kartlar en az 56 günlük sürüş faaliyetini saklar. Şirket kartı, işletmenin araç ünitesindeki verileri indirmesine ve kilitlemesine yarar.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 12 Şubat 2026'da değişen 31. maddesi, kart kullanmadan araç sürmeyi, bozuk veya geçersiz kart takmayı ve başka bir sürücünün kartıyla araç kullanmayı açıkça yasaklar. Kart sahibi, kartının başkası tarafından kullanılmaması için önlem almakla yükümlüdür.
Denetimde hangi veriler istenir?
- Sürücü kartı ve kart üzerindeki güncel sürüş kayıtları; AB yol denetiminde memur, denetim günüyle birlikte geriye dönük 56 günün kaydını görmek isteyebilir.
- Kartsız sürüş veya arıza durumunda takograftan alınmış ve sürücünün imzaladığı çıktılar.
- Analog cihazlı araçlarda o güne ve önceki günlere ait kayıt diskleri.
- Cihazın yetkili atölyede yapılan kalibrasyonunu gösteren etiket ve kayıt.
Kanun değişikliğiyle trafik zabıtası takograf kayıtlarını, bu kayıtların aktarıldığı veri tabanı üzerinden de denetleyip ceza yazabilmektedir. Yani denetim artık yalnız yol kenarıyla sınırlı değildir.
İhlallerin yaptırımı nedir?
| İhlal (2918 s. Kanun md. 31) | Sürücüye idari para cezası (2026) | Ek yaptırım |
|---|---|---|
| Takograf bulundurmamak veya çalışır durumda tutmamak | 75.000 TL | Araç eksiklik giderilene kadar trafikten men |
| Cihaza müdahale edip yanlış veri ürettirmek | 185.000 TL; bir yıl içinde tekrarında her seferinde 370.000 TL | Sürücü belgesi 30 gün, tekrarında 90 gün geri alınır |
| Kart kullanmamak veya başkasının kartını kullanmak | 75.000 TL; tekrarında 150.000 TL | Sürücü belgesi 30 gün, tekrarında 90 gün geri alınır |
Sürücü araç işleteni değilse, gerekli önlemi almayan işletene sürücü cezasının iki katı uygulanır. Sürüş ve dinlenme sürelerinin aşılmasına ilişkin cezalar ise aynı Kanun'un 49. maddesinde, aşım süresine göre kademeli olarak düzenlenir.
Kim sorumludur?
Cihazın takılı, kalibre edilmiş ve çalışır durumda olmasından, verilerin düzenli indirilip saklanmasından araç işleteni sorumludur. Kartı takmak, faaliyet seçimini doğru yapmak ve kurallara uymak ise sürücünün görevidir. Uluslararası seferlerde bu kayıtlar, uluslararası karayolu taşımacılığında her sınır ve yol kenarı denetiminde ilk istenen belgeler arasındadır.