ISPM 15, uluslararası ticarette kullanılan ham ahşaptan ambalaj ve takozların zararlı böcek ve nematod taşımaması için uygulanan bitki sağlığı standardıdır. IPPC tarafından yayımlanır; ahşabın kabuğu soyulur, ısıl işlem veya fümigasyonla işlenir ve IPPC damgasıyla işaretlenir. Damgasız ambalaj varış ülkesinde iade veya imha edilebilir.
ISPM 15'in kapsamı nedir?
Standardın tam adı "Uluslararası Ticarette Ahşap Ambalaj Malzemesinin Düzenlenmesi"dir. Uluslararası Bitki Koruma Sözleşmesi (IPPC) çerçevesinde ilk kez 2002'de kabul edildi, 2009'da revize edildi; ekleri sonraki yıllarda güncellendi. Kapsam, kalınlığı 6 mm'yi aşan ham ahşaptan yapılan her türlü taşıma ambalajıdır: palet, sandık, kasa, kızak, makara ve yükü sabitlemek için kullanılan takozlar (dunnage).
Aşağıdaki malzemeler düşük riskli sayılarak kapsam dışında tutulur:
- Tamamen 6 mm veya daha ince ahşaptan yapılan ambalaj,
- kontrplak, yonga levha, OSB veya kaplama gibi tutkal, ısı ya da basınçla üretilmiş işlenmiş ahşap,
- üretim sırasında ısıtılmış şarap ve içki fıçıları,
- talaş, yonga ve ahşap yünü.
Neden uygulanır?
Ham ahşap, orman zararlılarının kıtalar arası taşınmasının bilinen yollarından biridir. Bir sandığın tahtasında gelen tek bir böcek türü, varış ülkesinde ormanlara ciddi zarar verebilir. Standart bu riski kaynakta, ambalaj üretilirken kesmeyi amaçlar. Bu yüzden kontrol, ambalaj içindeki yükten bağımsızdır: makine ne kadar değerli olursa olsun damgasız bir takoz tüm sevkiyatı durdurabilir.
Nasıl uygulanır?
- Kabuk soyma: Ahşap kabuğundan arındırılır. Genişliği 3 cm'den az olan kabuk parçalarına ya da daha geniş olup tek parçanın yüzey alanı 50 cm²'nin altında kalan kalıntılara izin verilir.
- Onaylı işlem: Ahşaba aşağıdaki yöntemlerden biri uygulanır.
- Damgalama: Ulusal bitki koruma örgütünün yetkilendirdiği üretici, işlem sonrası damgayı basar.
| Kod | Yöntem | Temel şart |
|---|---|---|
| HT | Isıl işlem | Ahşabın çekirdeği dâhil tüm kesitinde en az 30 dakika boyunca 56 °C |
| DH | Dielektrik ısıtma (mikrodalga, radyo dalgası) | Tüm kesitte en az 1 dakika boyunca 60 °C |
| MB | Metil bromür fümigasyonu | Birçok ülkede kısıtlı veya yasak |
| SF | Sülfüril florür fümigasyonu | Konsantrasyon ve süre çizelgesine bağlı |
Yöntemlerin pratik farkları ısıl işlem ile fümigasyon farkı maddesinde ele alınır.
IPPC damgası neleri içerir?
Damga dikdörtgen bir çerçeve içindedir ve dikey bir çizgiyle ikiye ayrılır. Solda IPPC'nin başak simgesi, sağda ülke kodu (Türkiye için TR), ulusal kuruluşun verdiği üretici kodu ve işlem kodu (HT, DH, MB veya SF) bulunur. Damga elle çizilemez, okunaklı ve kalıcı olmalıdır; tercihen ambalajın karşılıklı iki yüzüne basılır. Tehlikeli madde etiketleriyle karışmaması için kırmızı ve turuncu renk kullanılmaz. Türkiye'de ulusal bitki koruma örgütü Tarım ve Orman Bakanlığı'dır.
Ağır ekipman sevkiyatında nerede dikkat edilir?
Proje yüklerinde ahşap çoğu zaman göze çarpmayan yerlerde kullanılır. Beşik altına konan kalaslar, kama ve takozlar, kızaklar ve sandık iskeleti de standarda tabidir. Kontrplak kapaklı bir ihracat tipi sandığın yüzeyi muaf olsa bile masif ahşap taban kirişleri damgalı olmalıdır. Takozlar yükleme sırasında çoğu zaman ölçüye göre kesildiği için standart, damganın kesimden sonra da görünür kalmasına ayrıca dikkat çeker. Aynı kural konteyner içi istifleme ve sabitlemede kullanılan kalaslar için de geçerlidir.
Uygunsuzlukta ne olur?
Varış ülkesinin bitki sağlığı otoritesi damgasız veya canlı zararlı bulunan ambalajı işleme tabi tutabilir, imha ettirebilir ya da sevkiyatın geri gönderilmesini isteyebilir. Masraf ve gecikme gönderene veya ithalatçıya yansır. Gümrükte bekleyen bir proje yükü, tüm montaj takvimini kaydırabilir; bu yüzden ambalaj kontrolü ihracat gümrüklemesinden önce yapılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Sandığı damgalı alıp yerinde kesilen ek takozları damgasız kullanmak.
- Onarılan bir paletin yeni tahtalarını yeniden işlemden geçirmemek.
- Kontrplak sandığın muaf olduğunu düşünüp masif ahşap kızakları gözden kaçırmak.