Orta Koridor ya da Trans-Hazar Uluslararası Taşıma Rotası (TITR), Çin'den Kazakistan üzerinden Hazar Denizi'ni gemiyle geçip Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'ye, oradan Avrupa'ya uzanan çok modlu taşıma güzergâhıdır. Rusya üzerinden geçen Kuzey Koridor'a alternatif olarak özellikle 2022'den sonra daha fazla ilgi görmüştür.
Güzergâh nasıl ilerler?
- Çin – Kazakistan: Yük, Çin'den Kazakistan sınır kapılarına demiryolu ya da karayoluyla ulaşır.
- Kazakistan içi: Ülke boyunca batıya, Hazar kıyısındaki Aktau ve Kuryk limanlarına taşınır.
- Hazar geçişi: Feribot ve gemilerle Azerbaycan'daki Bakü (Alat) limanına geçilir.
- Kafkasya: Azerbaycan ve Gürcistan demiryolu ağıyla batıya ilerlenir.
- Türkiye ya da Karadeniz: Yük ya Bakü–Tiflis–Kars hattıyla Türkiye'ye girer ya da Gürcistan'ın Poti ve Batum limanlarından gemiyle devam eder.
- Avrupa: Türkiye üzerinden karayolu veya demiryoluyla, Karadeniz üzerinden de Romanya ve Bulgaristan limanlarıyla Avrupa'ya ulaşılır.
Koridorun koordinasyonunu, merkezi Astana'da bulunan Trans-Hazar Uluslararası Taşıma Rotası birliği yürütür. Birliğin hedefleri arasında transit yük çekmek, entegre lojistik ürünler geliştirmek, sınır ve idari engelleri azaltmak ve tarife politikasını iyileştirmek yer alır.
Neden 2022'den sonra öne çıktı?
Asya ile Avrupa arasındaki demiryolu taşımalarının büyük kısmı uzun süre Rusya ve Belarus üzerinden geçen Kuzey Koridor'u kullandı. 2022'den sonra yaptırımlar, sigorta ve ödeme sorunları ile risk algısı nedeniyle yük sahipleri ve operatörler alternatif aradı. Orta Koridor'un hacmi bu dönemde belirgin biçimde arttı; ancak koridor hâlâ Kuzey Koridor ve deniz yolu ile kıyaslandığında daha küçük ölçekte çalışmaktadır.
Seçeneklerin karşılaştırması
| Ölçüt | Orta Koridor | Kuzey Koridor | Deniz yolu (Süveyş) |
|---|---|---|---|
| Mod | Demiryolu + Hazar gemisi + demiryolu/karayolu | Büyük ölçüde demiryolu | Konteyner gemisi |
| Aktarma | Çok sayıda (ray açıklığı, liman) | Az | Limanlarda |
| Geçilen ülke sayısı | Fazla | Az | Çoğunlukla yalnız kalkış ve varış ülkesi |
| Başlıca risk | Hazar kapasitesi, aktarma beklemeleri | Yaptırım ve sigorta | Uzun süre, deniz güzergâhı riskleri |
Darboğazlar
- Hazar geçişi: Feribot ve gemi kapasitesi sınırlıdır; hava koşulları seferleri geciktirebilir.
- Aktarmalar: Ray açıklığı 1.520 mm ile 1.435 mm arasında değişir; liman ve sınır aktarmaları süre ekler.
- Çok sayıda gümrük: Her ülkenin kendi transit kuralları vardır; transit gümrükleme planlaması önem kazanır.
- Tarife ve tek belge: Farklı işletmecilerin ayrı ayrı fiyatlandırması, uçtan uca tek fiyat ve tek belge kurmayı zorlaştırır.
- Liman kapasiteleri: Hazar ve Karadeniz limanlarındaki kapasite, artan talebe göre genişletilmektedir.
Kimler için ve ne zaman mantıklıdır?
Koridor; Çin ve Orta Asya ile Kafkasya, Türkiye ve Güneydoğu Avrupa arasında yük taşıyan, Rusya üzerinden geçmek istemeyen ya da geçemeyen gönderiler için öne çıkar. Teslim tarihi birkaç günlük sapmayı kaldırabilen, konteynere uygun ve hacmi düzenli yüklerde avantaj daha belirgindir. Sefer günü sabit, çok acil ya da aktarmaya dayanıksız yüklerde ise karayolu, deniz yolu veya hava kargo ile karşılaştırma yapılmalıdır.
Karayolu seçeneği
Orta Koridor yalnız demiryolu değildir. Türkiye'den çıkan tırlar Gürcistan ve Azerbaycan üzerinden Hazar kıyısına ulaşır, Hazar'ı feribotla geçip Kazakistan ve Türkmenistan'a iner; ayrıntılar Hazar Denizi feribot geçişi maddesindedir. Kazakistan yönündeki karayolu taşıması Türkiye–Kazakistan tır taşımacılığı maddesinde ele alınır. Büyük hacimli demiryolu taşımaları için blok tren yapısı da bilinmelidir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in bu koridordaki hizmeti karayoludur: Türkiye ile Kafkasya ve Orta Asya arasındaki uluslararası karayolu taşımaları partner taşıyıcılarla planlanır. Transit gümrük işlemleri anlaşmalı gümrük müşavirleri aracılığıyla yürütülür.