Transit gümrükleme, serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ya da ihracat işlemleri tamamlanmış yükün gümrük vergileri ödenmeden, teminat ve gümrük gözetimi altında bir gümrük idaresinden diğerine veya bir ülkeden geçerek başka bir ülkeye taşınması için yapılan beyan, izleme ve kapatma işlemleridir. En yaygın biçimleri ulusal transit, ortak transit (T1/T2) ve TIR'dır.
Transit gümrükleme hangi hareketleri kapsar?
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 84'e göre gümrük idareleri transit rejimindeki eşyanın dört tür hareketine izin verir: yabancı bir ülkeden yabancı bir ülkeye, yabancı bir ülkeden Türkiye'ye, Türkiye'den yabancı bir ülkeye ve bir iç gümrük idaresinden diğerine. Örneğin İran'dan gelip Kapıkule'den çıkan bir tır birinci gruba, Mersin Limanı'na gelip Ankara'daki bir iç gümrükte ithal edilecek bir konteyner dördüncü gruba girer. Türkiye üzerinden geçiş operasyonunun ayrıntıları Türkiye üzerinden transit taşımacılık maddesinde anlatılır.
Hangi transit rejimleri kullanılır?
| Rejim | Belge veya sistem | Kapsam |
|---|---|---|
| Ulusal transit | NCTS (TR veya IR kodu) | Türkiye içinde başlayıp biten hareketler |
| Ortak transit | NCTS (T1, T2) | AB ve 11 ortak transit ülkesi arasında |
| TIR | TIR karnesi | 78 akit taraf; Rusya, İran, Orta Asya yönü |
| Diğer | ATA karnesi, CIM demiryolu senedi, manifesto | Geçici ithalat eşyası, demiryolu, hava ve deniz |
Ortak transitin hukuki çerçevesi Ortak Transit Sözleşmesi, en sık kullanılan beyan türü ise T1 belgesi maddesinde anlatılır. Karayolunda TIR ile yürütülen işlemler için transit TIR taşımacılığı maddesine bakılabilir.
İşlem adım adım nasıl yürür?
- Beyan: Asıl sorumlu veya temsilcisi transit beyanını verir ya da TIR karnesini hareket gümrüğüne sunar.
- Teminat: Yol boyunca doğabilecek vergiler için teminat gösterilir. Kanun bazı hava, demiryolu, deniz ve boru hattı taşımalarında istisna tanır.
- Mühür ve süre: Gümrük aracı veya kapları mühürler, rota ve transit süresini belirler.
- Taşıma: Eşya, şüphe veya ihbar olmadıkça varışa kadar muayenesiz ilerler (m. 88).
- Varış: Eşya varış idaresine sunulur, mühürler kontrol edilir.
- Kapatma: Hareket idaresi işlemi ibra eder, teminat serbest kalır. Eşya ardından ithalat, antrepo veya başka bir rejime alınır.
Kim yapar, kim sorumludur?
Transit beyanını kendi adına veren ya da adına beyan verilen kişi "asıl sorumlu" sayılır ve eşyanın süresi içinde ve değiştirilmeden varışa sunulmasından mali olarak sorumludur. Beyan çoğunlukla gümrük müşaviri tarafından hazırlanır. Taşıyıcı rota ve süreye uymakla yükümlüdür; onaylanmış gönderici ve alıcı statüsündeki firmalar eşyayı gümrük binasına götürmeden kendi tesislerinde işlem yapabilir.
Almanya'da transit nasıl kapanır?
Almanca "Transitabfertigung" veya "Versandverfahren" olarak geçen işlem aynı mantıkla yürür. Türkiye'den T1 ile çıkan bir tır AB'ye girdiği ilk noktada, örneğin Bulgaristan'daki Kapitan Andreevo'da transit idaresi kaydından geçer. Almanya'da eşya varış idaresi olarak gösterilen iç gümrüğe ya da onaylanmış alıcının tesisine sunulur. Alman gümrüğünün NCTS uygulaması ATLAS sisteminin transit modülü (ATLAS-Versand) üzerinden çalışır. Transit kapandıktan sonra eşya ayrı bir ithalat beyanıyla serbest dolaşıma girer; transit ve ithalat gümrüklemesi iki ayrı adımdır.
Sık yapılan hatalar
- Varış idaresinin, eşyanın gerçekte boşaltılacağı yerden farklı seçilmesi
- Teminat tutarının hassas eşya için yetersiz kalması
- Rota veya araç değişikliğinin gümrüğe bildirilmemesi
- Transitin kapandığının kontrol edilmeden teminatın iade beklenmesi
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, transit gümrükleme kapsamında transit beyanı ve TIR karnesi işlemlerini, gümrüklü ve transit taşıma kapsamında ise T1 organizasyonu, teminat ve evrak koordinasyonunu yürütür.