AWB (Air Waybill, hava konşimentosu), gönderici ile havayolu arasındaki taşıma sözleşmesini ve yükün teslim alındığını gösteren temel hava kargo belgesidir. IATA standardında 11 haneli bir numara taşır; ilk üç hane havayolunu gösterir. Deniz konşimentosundan farklı olarak ciro edilemez, mülkiyet belgesi değildir ve gönderinin takip numarası olarak da kullanılır.
AWB'nin hukuki niteliği
Uluslararası hava taşımasında temel kurallar, Türkiye'nin de taraf olduğu 1999 tarihli Montreal Sözleşmesi'nde yer alır. Sözleşme, kargo için bir hava konşimentosu düzenlenmesini ya da taşımanın kaydını saklayan başka bir aracın kullanılmasını öngörür. AWB, aksi ispat edilene kadar üç şeyin karinesidir: taşıma sözleşmesinin yapıldığı, yükün taşıyıcı tarafından kabul edildiği ve belgede yazan taşıma koşulları.
Kâğıt AWB üç asıl nüshadan oluşur. Birinci nüsha taşıyıcı içindir ve göndericinin imzasını taşır. İkinci nüsha alıcı içindir; gönderici ve taşıyıcı birlikte imzalar ve yükle birlikte gider. Üçüncü nüsha, yük kabul edildikten sonra taşıyıcı tarafından imzalanıp göndericiye verilir. Bunlara ek olarak operasyon ve muhasebe için kopyalar basılır.
Belgede hangi bilgiler yer alır?
- Gönderici ve alıcının adı, adresi; varsa bildirim tarafı
- Kalkış ve varış havalimanı, rota ve uçuş bilgisi
- Parça sayısı, brüt ağırlık, ölçüler ve ücrete esas ağırlık
- Tarife sınıfı, navlun ve diğer masraflar; ön ödemeli mi varışta mı ödeneceği
- Malın tanımı, özel elleçleme kodları ve tehlikeli madde beyanı
- Taşıma ve gümrük için beyan edilen değer
AWB numarası nasıl okunur?
IATA standardına göre AWB numarası 11 hanedir ve genellikle 000-00000000 biçiminde yazılır. İlk üç hane, IATA'nın havayoluna verdiği önektir; örneğin 235 öneki Türk Hava Yolları'na aittir. Sonraki yedi hane seri numarasıdır. Son hane kontrol hanesidir: seri numarasının 7'ye bölümünden kalan sayıdır. Seri 1234567 ise kalan 5'tir ve numara 235-12345675 olur. Kalan en fazla 6 olabileceği için 7, 8 veya 9 ile biten bir AWB numarası hatalıdır. Aynı numara, havayolunun kargo takip ekranında gönderiyi izlemek için de kullanılır.
Deniz konşimentosundan farkı
| Özellik | AWB (hava) | Konşimento B/L (deniz) |
|---|---|---|
| Ciro | Ciro edilemez; üzerinde Not Negotiable ibaresi bulunur | Emre yazılı düzenlenirse ciro edilebilir |
| Mülkiyeti temsil | Temsil etmez | Temsil eder |
| Teslim | Belgede adı yazılı alıcıya, asıl belge ibrazı gerekmeden | Asıl konşimentoyu ibraz edene |
| Hız | Yükle birlikte gider | Gemiden sonra varabilir |
Ciro edilemediği için AWB ile yolda mal satışı yapılamaz. Bu yüzden akreditifli işlemlerde bazı bankalar alıcı hanesine kendi adlarının yazılmasını ister. Deniz yolundaki karşılığı konşimento ise ciro edilerek el değiştirebilir.
e-AWB nedir?
e-AWB, AWB'nin elektronik veri olarak düzenlenmesidir. IATA'nın 672 sayılı kararı olan Çok Taraflı e-AWB Anlaşması, kâğıt AWB zorunluluğunu kaldırır. Acente ve havayolu anlaşmayı IATA ile bir kez imzalar; her lokasyonda başlamadan önce aktivasyon bildirimi gönderilir. Konsolide sevkiyatlarda bu ana belge MAWB olarak anılır; ayrım MAWB ve HAWB maddesinde anlatılır.
Sorumluluk sınırı ve hasar ihbarı
Montreal Sözleşmesi'nde kargo için taşıyıcının sorumluluk sınırı 28 Aralık 2024'ten beri kilogram başına 26 SDR'dir; önceki sınır 22 SDR idi. Gönderici, AWB'de daha yüksek bir taşıma değeri beyan edip ek ücret ödeyerek bu sınırı yükseltebilir. Hasar, teslimden itibaren 14 gün içinde; gecikme ise yükün alıcının emrine verildiği tarihten itibaren 21 gün içinde yazılı olarak bildirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Alıcı unvanını ticari faturadan farklı yazmak; gümrüklemede eşleşme sorunu çıkarır
- Mal tanımını yalnız genel kargo diye geçmek
- Kontrol hanesini kontrol etmeden numarayı sisteme girmek
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, hava kargo sevkiyatlarını partner havayolları ve hava kargo acenteleriyle planlar; rezervasyondan teslime kadar müşterinin tek muhatabı olur. AWB'ye geçecek bilgiler, ticari fatura ve çeki listesiyle aynı olacak şekilde müşteriyle birlikte netleştirilir.