Nakliyat sigortasında rücu, hasarı sigortalısına ödeyen sigortacının, zarardan sorumlu taşıyıcı, depocu veya liman işletmesinden ödediği tutarı geri istemesidir. Dayanağı TTK'daki halefiyet ilkesidir: sigortacı ödediği bedel kadar sigortalının yerine geçer. Rücunun başarısı, sigortalının ihbar sürelerine uyup taşıyıcıya karşı haklarını korumasına bağlıdır.
Halefiyet: rücunun hukuki temeli
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1472. maddesi, mal sigortalarında sigortacının tazminatı ödediğinde hukuken sigortalının yerine geçtiğini söyler. Sigortalının zarardan sorumlu kişilere karşı dava hakkı varsa bu hak, ödenen tutar kadar sigortacıya geçer. Sorumlulara karşı açılmış bir dava veya takip varsa sigortacı, ödemeyi ispat ederek onu kaldığı yerden sürdürebilir. Sorumluluk sigortaları için aynı ilke 1481. maddede yer alır.
Bu kural iki amaca hizmet eder. Sigortalı aynı zararı hem sigortacıdan hem taşıyıcıdan alarak zenginleşemez. Zarara yol açan taraf da yük sahibinin sigortalı olması sayesinde sorumluluktan kurtulamaz.
Rücu nasıl işler?
- Hasar ve ihbar: Alıcı hasarı teslim belgesine çekinceyle yazar, sigortacıya bildirir ve taşıyıcıya yazılı ihbar gönderir.
- Ekspertiz: Sigortacının eksperi hasarın nedenini, miktarını ve hangi aşamada oluştuğunu belirler; ayrıntı nakliyat ekspertizi maddesindedir.
- Tazminat ödemesi: Sigortacı poliçe şartlarına göre öder; sigortalıdan ibraname ve temlik belgesi alır.
- Rücu talebi: Sigortacı veya rücu takip firması, sorumlu taşıyıcıya ya da onun sorumluluk sigortacısına yazılı talep gönderir.
- Uzlaşma veya dava: Anlaşma sağlanamazsa sigortacı sigortalının haklarıyla dava açar.
CMR süreleri rücuyu nasıl etkiler?
Sigortacı sigortalının yerine geçtiği için, sigortalının sahip olduğundan fazlasını alamaz. Taşıyıcının bütün savunmaları sigortacıya karşı da geçerlidir. Karayolu taşımalarında bu en çok iki noktada görülür:
| Kural | CMR hükmü | Rücuya etkisi |
|---|---|---|
| Hasar ihbarı | Görünür hasarda teslimde, görünmeyen hasarda teslimden sonra 7 gün içinde (pazar ve resmî tatiller hariç) yazılı çekince; teslimde gecikme için teslimden itibaren 21 gün içinde yazılı ihtar | Çekince yoksa malın sağlam teslim edildiği varsayılır, ispat zorlaşır |
| Sorumluluk sınırı | Brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR | Sigortacı yüksek değerli malda ödediğinin yalnız bir kısmını geri alabilir |
| Zamanaşımı | Genel kural 1 yıl, kast veya eşdeğer kusurda 3 yıl | Süre kaçarsa rücu hakkı fiilen düşer |
İhbarın şekli CMR hasar ihbarı ve çekince maddesinde, süreler CMR zamanaşımı maddesinde anlatılır.
Sigortalının rücu hakkını koruma yükümlülüğü
TTK 1472/2'ye göre sigortalı, sigortacıya geçen hakları ihlal edecek biçimde davranırsa sigortacıya karşı sorumlu olur. Uygulamada bu şu anlama gelir:
- Taşıyıcıyı sorumluluktan kurtaran ibraname veya "temiz teslim" imzalamamak.
- Çekinceyi CMR'ye ve teslim belgesine süresinde yazmak.
- Hasarlı malı, ambalajı ve fotoğrafları eksper görene kadar korumak.
- Taşıyıcıyla sigortacıdan habersiz sulh yapmamak.
Sigortacı zararı yalnız kısmen ödemişse, örneğin muafiyet nedeniyle, sigortalı kalan kısım için taşıyıcıya karşı kendi hakkını korur.
Rücudan feragat ne demektir?
Bazı poliçelerde sigortacının belirli kişilere, örneğin grup şirketlerine veya sözleşmeyle belirlenmiş yüklenicilere rücu etmeyeceği yazılır. Bu kloz, ilişkileri korumak için yararlı olabilir; ancak sigortalının taşıyıcıyla yaptığı sözleşmede sorumluluğu sınırlayan veya kaldıran hükümler, sigortacıya önceden bildirilmelidir. Aksi hâlde sigortalı rücu hakkını ihlal etmiş sayılabilir. Taşıma ve sigorta teminatlarının birlikte kurgulanması için nakliyat emtia sigortası sayfasına bakabilirsiniz.