Lityum piller karayolunda ADR sınıf 9 tehlikeli madde olarak taşınır. Pilin tipine göre UN 3480, 3481, 3090 veya 3091 seçilir; her pil tipi UN 38.3 testlerini geçmiş olmalı ve koliler 9A etiketi taşımalıdır. Küçük piller özel hüküm 188 ile basitleştirilmiş kurallara, hasarlı piller ise daha sıkı ambalaj kurallarına tabidir.
Hangi UN numarası seçilir?
Seçimi iki soru belirler: pil şarj edilebilir lityum iyon mu, şarj edilemeyen lityum metal mi; tek başına mı, yoksa bir cihazın içinde veya yanında mı gönderiliyor?
| UN | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| 3480 | Lityum iyon piller | Yedek batarya, powerbank kolisi |
| 3481 | Ekipman içinde veya ekipmanla birlikte lityum iyon piller | Dizüstü bilgisayar, akülü el aleti |
| 3090 | Lityum metal piller | Şarj edilemeyen birincil hücreler |
| 3091 | Ekipman içinde veya ekipmanla birlikte lityum metal piller | Akıllı sayaç, tıbbi cihaz |
| 3536 | Taşıma ünitesine monte lityum piller | Konteyner tipi enerji depolama sistemi |
| 3556 | Lityum iyon pille çalışan araç | Elektrikli otomobil |
ADR 2025 ile sodyum iyon piller için UN 3551 ve 3552, lityum metal ve sodyum iyon pille çalışan araçlar için UN 3557 ve 3558 eklendi. Sınıf 9'un genel kuralları ADR sınıf 9 maddesinde anlatılır.
Taşımadan önce hangi şartlar sağlanmalı?
- Her hücre ve batarya tipi, BM Testler ve Kriterler El Kitabı'nın Kısım III, 38.3 alt bölümündeki testleri geçmiş olmalıdır. Batarya, hücreleri test edilmiş olsa bile ayrıca test edilir.
- Üretici ve sonraki dağıtıcılar 38.3.5'teki test özetini tedarik zincirinin erişebileceği hâle getirmelidir; cihaz içindeki düğme piller bu şarttan muaftır.
- Piller dış kısa devreye karşı korunmalı, üretim bir kalite yönetim programı altında yapılmalıdır.
- Tam ADR'ye tabi gönderide ADR taşıma evrakı düzenlenir.
Ambalaj, etiket ve araç kuralları
Lityum pil kolileri, sınıf 9'un çizgili etiketinin pil sembollü türevi olan 9A etiketini taşır. UN 3480 için ambalaj talimatı P903'tür ve bu numara sınırlı miktar (LQ) olarak taşınamaz. Taşıma kategorisi 2 olduğundan araç başına 333 kg'a kadar 1.1.3.6 miktar muafiyeti uygulanabilir; bu sınır aşılınca turuncu plaka, SRC5 belgeli sürücü, yazılı talimat ve tam ADR ekipmanı gerekir. Hesap yöntemi ADR taşıma kategorisi maddesindedir.
Küçük piller: özel hüküm 188
Lityum iyonda hücre başına 20 Wh, batarya başına 100 Wh; lityum metalde hücre başına 1 g, batarya başına 2 g lityumu aşmayan piller, şu şartlarla ADR'nin diğer hükümlerinden muaftır: Wh değeri batarya kasasında yazılı olmalı, piller iç ambalajla kısa devreye karşı korunmalı, koli 1,2 metreden düşme testine dayanmalı ve cihazsız gönderilerde 30 kg brütü aşmamalıdır. Koliye kırmızı taralı çerçeveli lityum pil işareti konur. Yalnız cihaza takılı düğme pil içeren koliler ile en fazla dört hücre veya iki batarya içeren, gönderide ikiden fazla bulunmayan cihazlı koliler bu işaretten muaftır.
Hesap örneği: 3,6 V ve 3.000 mAh değerindeki bir hücre 3,6 × 3 = 10,8 Wh eder ve 20 Wh sınırının altında kalır.
Hasarlı, kusurlu ve atık piller
- Özel hüküm 376: Sızdırmış, gaz çıkarmış, mekanik hasar görmüş veya taşımadan önce teşhis edilemeyen piller P908 ya da LP904 talimatıyla ambalajlanır.
- Kritik hasarlı piller: Normal taşıma koşullarında hızla parçalanma, alev veya tehlikeli ısı üretme riski taşıyanlar P911 ya da LP906 ile taşınır ve taşıma kategorisi 0'a alınır; muafiyet uygulanmaz.
- Özel hüküm 377: Bertaraf veya geri dönüşüm için toplanan piller P909 ile gönderilebilir, 38.3 testi aranmaz. Koliler "LITHIUM BATTERIES FOR DISPOSAL" ya da "LITHIUM BATTERIES FOR RECYCLING" ifadesiyle işaretlenir.
Araç içine monteli piller
Elektrikli bir otomobil tır üzerinde yük olarak taşındığında UN 3556 kapsamına girer. Özel hüküm 666'daki şartlar sağlanırsa ADR'nin diğer hükümlerinden muaftır; araç sandıklanarak gönderiliyorsa sandığın işaretleme ve etiketleme durumu yükleme öncesinde ADR metninden ayrıca kontrol edilir. Hasarlı araçlarda özel hüküm 667 uygulanır: hasar bataryanın güvenliğini önemli ölçüde etkiliyorsa batarya sökülüp özel hüküm 376'ya göre taşınır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Tehlikeli madde (ADR) taşımacılığında pil gönderileri için Voltim Global önce test özetini ve Wh değerini ister; UN numarası, muafiyetin geçerli olup olmadığı ve araç donanımı bu iki bilgiye göre belirlenir.